Maakt een elektrische composteerder wel echte compost?

Door Ramon van Berkom

Waarom bijna elk apparaat composteerder heet

De term is niet beschermd. Een fabrikant mag zijn apparaat een composteerder noemen zolang het iets met organisch afval doet, en dat doen ze dan ook allemaal. Op productpagina's kom je composteerder, compostmachine, keukencomposter, voedselafvalverwerker en compostmaker door elkaar tegen, soms voor exact hetzelfde apparaat.

Opvallend genoeg zijn het de fabrikanten van de duurdere microbiele apparaten die het onderscheid wel maken. Zij zetten in hun eigen productteksten expliciet dat hun machine geen gedehydrateerd afval oplevert maar echte compostering doet. Dat is marketing, maar het is wel accurate marketing en het verraadt waar het onderscheid ligt.

Voor jou als koper betekent dit dat je niet op de productnaam kunt afgaan. Je moet kijken naar hoe het apparaat werkt.

Dat het onderscheid zo lang onbesproken is gebleven heeft ook met de markt te maken. Deze apparaten bestaan pas een paar jaar in Nederland en het aanbod bestaat voor een groot deel uit merkloze modellen die dezelfde productteksten hergebruiken. Wie zoekt op composteerder krijgt daardoor een lijst waarin een apparaat van 190 euro en een van 1.000 euro naast elkaar staan alsof ze hetzelfde doen.

Hoe herken je welk type je voor je hebt

Vier signalen halen de twee technieken vrijwel altijd uit elkaar.

De cyclustijd. Staat er een verwerkingstijd van 2 tot 8 uur, dan is het een droger. Een microbieel apparaat noemt geen cyclustijd maar een dagelijkse verwerkingscapaciteit, bijvoorbeeld 1 of 2 kilo per dag.

Het maalmechanisme. Vermeldt de specificatie messen, een maalfunctie of een roerwerk, dan wordt er fysiek verkleind. Microbiele apparaten roeren wel, maar malen niet, en dat is precies waarom ze stiller zijn.

Het vermogen. Drogers zitten meestal tussen 300 en 550 watt, want verhitten kost energie. Een microbieel apparaat komt vaak niet boven de 100 watt uit, omdat het alleen op temperatuur hoeft te blijven.

Het legen. Moet je de bak na elke cyclus leegmaken, dan is het een droger. Kun je hem maanden achtereen laten staan en er af en toe onderuit scheppen, dan zit er een levende cultuur in.

Twijfel je nog, zoek dan in de specificaties naar het woord microben of microbieel. Staat het er niet, dan zit het er ook niet in. Geen enkele fabrikant laat dat verkoopargument liggen.

Wat komt er precies uit de bak?

Bij een droger houd je ongeveer een tiende tot een vijfde van het oorspronkelijke volume over. Van een volle bak schillen blijft een handvol bruin gruis over. Het is droog, het ruikt licht geroosterd en het kruimelt tussen je vingers. Bewaren kan maandenlang zolang het droog blijft.

Bij een microbieel apparaat is de opbrengst vochtiger en donkerder, en het ruikt naar bosgrond. Dat is het herkenningspunt: verteerd materiaal ruikt aards, gedroogd materiaal ruikt naar wat je erin hebt gestopt. Ruik je nog koffie of ui, dan is de afbraak niet gebeurd.

Een nuance die in productteksten ontbreekt: ook microbiele apparaten leveren niet in alle gevallen volledig rijpe compost. Voeg je veel tegelijk toe, dan komt er materiaal uit dat nog een tijd moet doorwerken. De cultuur heeft simpelweg tijd nodig, hoeveel het apparaat ook belooft.

Waar moet je op letten?

checkmark Wat je met het eindproduct wilt doen, want dat bepaalt het type

checkmark Het vermogen in watt, als indicatie van de techniek en van je stroomkosten

checkmark Of de bak per cyclus geleegd moet worden of continu doorloopt

checkmark De opgegeven capaciteit per dag of per cyclus, afgezet tegen je huishoudgrootte

checkmark Of er een startercultuur wordt meegeleverd en wat navulling kost

checkmark De vervangingstermijn van de koolstoffilters

checkmark Of gekookt voedsel, zuivel en vlees erin mogen

Wat kost een cyclus aan stroom?

Dit is het cijfer dat vrijwel nergens staat, terwijl het de vergelijking wel beslist.

Een droger met een vermogen van 500 watt die vier uur draait verbruikt in theorie 2 kWh per cyclus. In de praktijk ligt dat lager, omdat het element niet continu op vol vermogen staat. Reken op grofweg 1 tot 1,5 kWh per cyclus. Draai je twee keer per week, dan kom je op ongeveer 100 tot 150 kWh per jaar. Bij een tarief rond de 30 cent is dat 30 tot 45 euro.

Een microbieel apparaat werkt anders. Dat staat continu aan, maar op een laag vermogen van vaak 50 tot 80 watt, en niet altijd tegelijk. Over een jaar kom je daarmee in dezelfde orde van grootte uit, ergens tussen de 100 en 200 kWh. Het verschil tussen de twee technieken is op de stroomrekening dus kleiner dan je zou denken.

Waar het wel uitmaakt is het moment. Een droger kun je aanzetten wanneer jij wilt, dus als je zonnepanelen hebt draai je hem overdag. Een microbieel apparaat staat altijd aan en profiteert daar minder van.

Zet je dat af tegen de aanschafprijs, dan is de rekensom ongemakkelijk. Een apparaat van 200 euro dat 50 euro per jaar aan verbruik kost, kost je over vijf jaar 450 euro. Voor dat bedrag koop je een flink aantal zakken compost of een goed wormenhotel. Wie puur op kosten rekent komt bij deze categorie zelden uit; de winst zit in ruimte, geur en gemak.

Tel daarbij de filters op. Koolstoffilters gaan volgens opgave 600 uur tot een jaar mee en kosten enkele tientjes per set. Bij een microbieel apparaat komt daar mogelijk navulling van de startercultuur bij. Reken voor beide typen op 40 tot 80 euro per jaar aan verbruik en onderhoud samen.

Zo pak je het slim aan

Een paar dingen die het gebruik merkbaar makkelijker maken.

• Snijd grote stukken klein voordat ze erin gaan; dat verkort de cyclus en spaart het maalwerk
• Laat natte restjes even uitlekken, want vocht is wat de meeste energie kost om te verdampen
• Zet het apparaat niet in een dicht kastje, omdat de meeste modellen warmte en vocht afvoeren
• Vul de bak tot ongeveer driekwart en niet tot de rand
• Draai bij zonnepanelen de cyclus overdag in plaats van 's nachts
• Bewaar gedroogd granulaat in een open bak en niet in een afgesloten zak, anders gaat het schimmelen

Geluid, geur en de plek in je keuken

Het techniekverschil bepaalt ook waar het apparaat kan staan. Fabrikanten geven waarden op tussen 27 en 48 decibel. Die onderkant hoort bij de microbiele modellen en bij een enkele droger zonder zwaar maalwerk, de bovenkant bij apparaten met messen. Achtenveertig decibel is ongeveer het niveau van een koelkast die aanslaat, alleen dan urenlang achter elkaar.

Heb je een open keuken die aan de woonkamer grenst, dan is dat het punt waarop mensen achteraf spijt krijgen. Een cyclus die je normaal na het avondeten start loopt dan dwars door je avond heen. De praktische oplossing is de cyclus overdag draaien of het apparaat in een bijkeuken of garage zetten, mits daar een stopcontact is en er ruimte omheen zit voor de warmteafvoer.

Over geur zijn de meeste gebruikers positief, ongeacht het type. De koolstoffilters doen hun werk zolang je ze op tijd vervangt. Wat je wel merkt is het moment van openen: bij een droger komt er een warme, licht geroosterde lucht uit de bak.

Wanneer is het duurdere type de moeite waard?

Het prijsverschil is fors. Drogers beginnen rond de 190 euro en lopen tot ver boven de 500, microbiele apparaten beginnen rond de 425 euro. Dat verschil verdien je niet terug op je stroomrekening, want die is voor beide typen vergelijkbaar.

Het loont in drie situaties. Als je een moestuin hebt en het eindproduct daadwerkelijk gebruikt, scheelt het je het kopen van zakken compost en de wachttijd van het narijpen. Als je het apparaat in een open keuken zet, want zonder maalproces is een microbieel apparaat merkbaar stiller. En als je dagelijks kleine hoeveelheden weggooit in plaats van twee keer per week een volle bak, want dan past het continue model beter bij je ritme.

Woon je klein, heb je geen tuin en wil je vooral je gft-bak ontlasten, dan is een droger van rond de 200 euro de verstandigere keuze. Je krijgt dan geen compost, maar wel minder afval en minder geur, en dat was waarschijnlijk je eigenlijke reden om hier te kijken.

Er is ook een tussenweg die zelden genoemd wordt. Je kunt een goedkope droger nemen en het granulaat in een gewone bak of emmer in de tuin laten narijpen. Dan doe je feitelijk zelf wat het dure apparaat automatiseert, alleen kost het je een paar weken geduld en een hoekje buiten. Voor wie ruimte heeft is dat de goedkoopste route naar bruikbare compost.

Wil je zuiver bodemverbetering en heb je buitenruimte, weeg dan ook de alternatieven mee. Een gewone composthoop kost niets en levert volgens de uitleg over zelf composteren van Milieu Centraal prima materiaal op, al duurt het maanden in plaats van uren.

Veelgemaakte fouten

De grootste is het granulaat meteen als potgrond gebruiken. Het is voedselrijk en nog niet verteerd, dus in een gesloten pot gaat het broeien en schimmelen. Meng het door tuinaarde of laat het eerst enkele weken liggen.

Een tweede is te veel vloeistof toevoegen. Soep, saus en yoghurt maken de lading zwaar en nat, waardoor de cyclus veel langer duurt en het resultaat klef blijft.

De derde is de opgegeven cyclustijd als vaste waarde lezen. Die is gemeten met een halfvolle bak droog materiaal. Met natte etensresten tot de rand duurt het aanzienlijk langer.

En de vierde: botten, grote pitten en schelpen. Die verkleinen niet en beschadigen op termijn het maalwerk. Wat er wel in mag verschilt per model, dus lees dat na in de handleiding voordat je het uitprobeert. De productinformatie van de Consumentenbond geeft daarnaast een beeld van waar je bij huishoudelijke apparaten in het algemeen op let.

Een vijfde fout is minder bekend maar wel vervelend: het apparaat te vroeg openmaken. Bij een droger ontsnapt dan warme, vochtige lucht die in de keuken condenseert, en de resterende cyclus duurt langer omdat de bak opnieuw op temperatuur moet komen.

Ervaringen

• De geurreductie wordt door vrijwel iedereen als grootste winst genoemd, vaker nog dan het eindproduct zelf
• Het maalgeluid van de drogers valt bij een deel van de gebruikers tegen, vooral bij harde schillen
• Het volume van de bak lijkt bij aanschaf klein, maar blijkt in de praktijk meestal voldoende
• De verwerkingstijd loopt regelmatig langer uit dan de opgegeven waarde
• Het narijpen van het granulaat is voor veel mensen een verrassing achteraf

chat-emoji Weet je inmiddels welk type je zoekt? In de toplijst staat per model welke techniek erin zit.

Ook interessant

Twijfel je nog over de capaciteit of het geluidsniveau, dan helpt het om de modellen naast elkaar te zien. In de toplijst met elektrische composteerders staat per model of het droogt en maalt of microbieel werkt, plus de opgegeven inhoud en het geluidsniveau.

Verder lezen

Het onderscheid tussen de twee technieken is het enige wat je echt hoeft te begrijpen voordat je kiest. Alles daarna, de inhoud, het geluid en de filters, volgt uit die keuze. Bekijk de vergelijking van elektrische composteerders om te zien welke modellen in welke groep vallen.