Fruit wassen met baking soda: werkt het tegen pesticiden?

Door de redactie van Bestereviews.nl

Werkt baking soda tegen pesticiden?

Het eerlijke antwoord is: een beetje, bij sommige middelen, en veel minder dan de percentages op internet suggereren. Baking soda is natriumbicarbonaat en dat maakt water licht alkalisch. Een aantal bestrijdingsmiddelen is in zo'n omgeving instabiel en breekt daar deels af, waardoor het makkelijker wegspoelt dan met kraanwater alleen.

Dat is het hele mechanisme. Het werkt alleen op wat aan de buitenkant ligt, het kost tijd (een snelle spoelbeurt doet niets) en het is geen ontsmetting. Het Voedingscentrum houdt het daarom kort: goed afspoelen onder stromend water is voldoende, en azijn, citroensap, baking soda of zeep zijn niet nodig.

Belangrijk is ook wat baking soda niet is: een desinfectiemiddel. Tegen bacteriën doet het weinig, en juist daarvoor is wassen in Nederland het nuttigst. Voedselinfecties via groente en fruit zijn zeldzaam maar komen voor, en daar helpt een gewone spoelbeurt met wrijving beter tegen dan stilstaand water met poeder erin.

Wat je in geen enkele viral video ziet: het bruine water is geen bewijs. Bestrijdingsmiddelen hebben geen kleur. Dat het water verkleurt betekent dat er aarde, stof en soms wat natuurlijke waslaag van de schil af komt, en dat gebeurt met gewoon water ook.

Waarom de percentages zo uiteenlopen

Zoek je op deze vraag, dan krijg je twee soorten pagina's te zien die elkaar tegenspreken. De ene helft noemt cijfers van 95 of 96 procent. De andere helft, met daarbij het Voedingscentrum en meerdere toxicologen, zegt dat wassen nauwelijks verschil maakt. Beide kampen hebben deels gelijk, en dat komt doordat ze het over verschillende stoffen hebben.

• Contactmiddelen blijven op de buitenkant van de schil liggen. Daarvan kun je een deel verwijderen, en daar komen de hoge percentages vandaan.
• Systemische middelen worden door de plant opgenomen en verplaatsen zich naar binnen. Die zitten in het weefsel. Wassen doet daar niets, ongeacht wat je aan het water toevoegt.

Dat onderscheid wordt zelden genoemd, terwijl het alles verklaart. Een hoogleraar die onderzoek doet naar residuen wees erop dat het idee van afwasbaarheid uit een ander tijdperk stamt: decennia geleden waren veel middelen poedervormig en bleven ze op de schil liggen. Toen was afwassen zinvol. De middelen van nu zijn er juist op gemaakt om een regenbui te overleven, want anders zou een boer na elke bui opnieuw moeten spuiten.

De hoge cijfers gaan bovendien terug op laboratoriumwerk met appels en een klein aantal stoffen, onder omstandigheden die niet lijken op een bak in je keuken. Een percentage dat geldt voor een middel op een appel na een lange weektijd is geen percentage dat geldt voor jouw kilo druiven na een kwartier.

Daar komt de Nederlandse context bij. De NVWA houdt toezicht op de wettelijke residunormen en controleert steekproefsgewijs. Europees onderzoek op tienduizenden monsters liet zien dat op het grootste deel geen aantoonbare resten zaten. Je wast dus niet iets weg waarvan vaststaat dat het er in betekenisvolle hoeveelheid op zit.

Zo doe je het als je het toch wilt

Er is niets mis met deze methode, zolang je de verwachting bijstelt. Het kost een kwartier en het haalt vuil en een deel van de oppervlakteresten weg. De gangbare werkwijze:

• Vul een ruime kom of een schone gootsteen met koud water.
• Reken ongeveer een theelepel baking soda per liter water en roer tot het is opgelost.
• Leg het fruit erin en laat het tien tot vijftien minuten weken. Korter heeft weinig zin, want de reactie heeft tijd nodig.
• Spoel daarna goed af onder de koude kraan en wrijf stevige vruchten met je hand of een borstel schoon.
• Dep droog of laat uitlekken voor je het wegzet; nat opgeborgen fruit bederft sneller.

Zacht fruit vraagt een aangepaste aanpak. Aardbeien, frambozen en bramen nemen water op en beschadigen snel, dus week die korter en eet ze bij voorkeur dezelfde dag. Voor bladgroente is weken sowieso niet de handigste route: die wil je juist droog hebben.

Waar moet je op letten?

✓ Weektijd: onder de tien minuten gebeurt er te weinig om iets aan te hebben.

✓ Naspoelen: altijd, anders kan er een zoutige smaak achterblijven.

✓ Dosering: meer baking soda maakt het niet beter, alleen zouter.

✓ Fruitsoort: hard fruit verdraagt weken prima, zacht fruit veel minder.

✓ Verwachting: dit verwijdert vuil en een deel van de oppervlakteresten, meer niet.

✓ Volgorde: was ook wat je schilt, anders breng je vuil via het mes naar binnen.

Zo pak je het slim aan

Een paar dingen die meer opleveren dan de keuze van het middel:

• Wrijf. Mechanische wrijving haalt aantoonbaar meer van de schil dan stilstaand water met welk poeder dan ook. Een simpele groenteborstel is hier het effectiefste gereedschap.
• Was vlak voor gebruik in plaats van de hele week vooruit.
• Schil hard fruit als je je echt zorgen maakt; dat haalt meer weg dan weken, al blijft er bij systemische middelen ook dan iets achter.
• Kies waar het kan voor Europese teelt of biologisch, want daar zit het verschil dat wassen niet kan maken.
• Laat het weekwater niet dagenlang staan om te hergebruiken.

Baking soda, azijn of alleen water?

De suggestielijst van Google koppelt baking soda bijna altijd aan azijn, en dat is precies de combinatie die je niet moet maken. Baking soda is een base en azijn is een zuur. Meng je ze, dan neutraliseren ze elkaar en houd je bruiswater over zonder de eigenschap waar je het om deed. Wil je azijn gebruiken, gebruik het dan apart.

Azijn heeft een ander werkingsgebied: het pakt vooral bacteriën aan en doet weinig met residuen. Het nadeel is smaak. Zacht fruit neemt de azijnlucht op en dat proef je terug, ook na naspoelen. Voor wie daar last van heeft is water met een borstel de prettigere route.

En water alleen? Dat is beter dan zijn reputatie. Actief spoelen met wrijving haalt het grootste deel van het losse vuil weg en is voor dagelijks gebruik het advies van vrijwel elke officiële instantie. De Consumentenbond en andere onafhankelijke partijen hebben geen test gepubliceerd die aantoont dat een huismiddel daar in een keukensituatie significant bovenuit komt.

Welk fruit heeft het meeste baat bij wassen?

De vraag welke vruchten je extra aandacht geeft, levert meer op dan de vraag welk middel je in het water doet. Het verschil zit in de schil en in de manier waarop de vrucht groeit.

• Harde vruchten met een gladde schil zoals appels, peren en paprika's profiteren het meest. De schil is stevig, je kunt er stevig overheen wrijven en wat erop ligt ligt er ook echt op.
• Vruchten met een ruwe of poreuze schil zoals meloen, komkommer en aardappels vragen een borstel. Hier doet wrijving het werk en is weken vooral aanvulling.
• Zacht fruit zoals aardbeien, frambozen en druiven is het lastigst. Je kunt niet schillen, niet stevig wrijven en lang weken maakt ze papperig. Toxicologen adviseren hier eerder om voor biologisch te kiezen dan om harder te wassen.
• Bladgroente was je los blad voor los blad onder stromend water en slinger je daarna droog. Weken in sodawater is hier omslachtig en levert natte sla op die binnen twee dagen slap is.

Een praktische regel: hoe beter je ergens overheen kunt wrijven, hoe minder je aan een weekbad hebt. En hoe minder je kunt wrijven, hoe minder een weekbad daaraan verandert. Dat klinkt tegenstrijdig maar het is de kern van waarom deze methode zo wisselend beoordeeld wordt: hij helpt het meest waar hij het minst nodig is.

Veelgemaakte fouten

• Het bruine water als bewijs zien. Kleur zegt niets over residuen.
• Baking soda en azijn mengen. Ze heffen elkaar op.
• Te kort weken. Dertig seconden in sodawater is gewoon spoelen met een extra stap.
• Niet naspoelen. Achtergebleven poeder geeft een zeepachtige smaak.
• Afgewassen fruit nat wegzetten. Dat kost je meer houdbaarheid dan het wassen oplevert.
• Zeep of afwasmiddel gebruiken. Dat wordt door alle instanties expliciet afgeraden; het kan in de schil trekken.

Wat er gebeurt als je niets doet

Het is een vraag die zelden gesteld wordt in artikelen over dit onderwerp, terwijl hij het referentiepunt vormt. Wie fruit ongewassen eet, loopt twee risico's die los van elkaar staan en heel verschillend van omvang zijn.

Het eerste is vuil en micro-organismen. Fruit is onderweg aangeraakt, gestapeld, vervoerd en in een schap gelegd. Aarde, stof en bacteriën horen daarbij. Dit is het reele risico, het is klein, en een spoelbeurt onder de kraan verkleint het merkbaar. Dit is ook de enige reden waarom instanties wassen aanraden.

Het tweede is residu van bestrijdingsmiddelen. Dat is het risico waar de meeste mensen zich zorgen over maken en waar de minste winst te behalen valt, omdat de hoeveelheden klein zijn, gecontroleerd worden en voor een deel niet afwasbaar zijn. Wie hier echt iets aan wil doen, verandert wat hij koopt en niet hoe hij het wast.

Die volgorde is de kern van deze pagina. Was je fruit, doe het met water en wrijving, en gebruik baking soda als je dat prettig vindt. Verwacht er alleen niet van dat het een probleem oplost dat bij Nederlandse boodschappen grotendeels al is afgedekt.

Wat deskundigen en onderzoek zeggen

De bronnen op dit onderwerp zijn opvallend eensgezind zodra je voorbij de blogs kijkt. Dit zijn de punten die steeds terugkomen:

• Het Voedingscentrum noemt afspoelen onder stromend water voldoende en aanvullende middelen overbodig.
• Toxicologen wijzen erop dat residuen juist zijn ontworpen om tegen regen te kunnen, dus om te hechten.
• Een Amerikaanse studie uit Nano Letters concludeerde dat schillen effectiever is dan wassen, omdat middelen door de schil heen kunnen trekken.
• Voedingsdeskundigen die de studies naast elkaar leggen, zien tussen water en sodawater weinig tot geen verschil in praktijkomstandigheden.

Wij hebben zelf geen metingen gedaan en presenteren de percentages uit populaire artikelen daarom niet als feit. Waar wij ze noemen, staat erbij waar ze vandaan komen.

Ook interessant

Wie deze handeling liever automatiseert, komt al snel uit bij een apparaat. Wat die machines wel en niet doen, en waarom de percentages op hun verpakking dezelfde herkomst hebben als de cijfers hierboven, staat in de koopgids over groente- en fruitwassers. De modellen zelf staan in de toplijst met groente- en fruitwassers.

Verder lezen

Samengevat: gebruik baking soda gerust als je het prettig vindt, maar doe het voor het vuil en niet voor de gemoedsrust over bestrijdingsmiddelen. Een borstel en stromend water komen in de praktijk een heel eind, en de keuze voor Europese of biologische teelt doet meer dan welke week-methode ook.

Het duurste apparaat uit deze categorie belooft precies waar deze pagina over gaat; hoe die claim standhoudt lees je in de review van de AquaPure pesticiden reiniger.