Saunadeken bij fibromyalgie en reuma: werkt het echt?

Als je met chronische pijn leeft, ben je waarschijnlijk wantrouwig geworden van beloftes. Terecht. Vrijwel elke saunadeken op bol noemt fibromyalgie en reuma in de producttekst, van modellen van 120 euro tot modellen van 600 euro, en die vermelding zegt niets over de kwaliteit van het apparaat. Wat wel iets zegt: er is onderzoek naar warmtetherapie bij reumatische aandoeningen, en dat onderzoek is voorzichtig positief. Er is ook een keerzijde die je in geen enkele verkooptekst tegenkomt. Beide kanten staan hieronder.

Waarom deze vraag lastiger is dan hij lijkt

Reuma is geen enkele aandoening. Het is een verzamelnaam voor meer dan honderd ziektebeelden die spieren, gewrichten en pezen aantasten. Artrose, reumatoide artritis, de ziekte van Bechterew, jicht en fibromyalgie vallen er allemaal onder. Ze hebben verschillende oorzaken en reageren verschillend op warmte. Een advies dat voor alle vormen tegelijk geldt, bestaat dus niet.

Bij fibromyalgie gaat het om wijdverspreide pijn, stijfheid en aanhoudende vermoeidheid, waarbij wordt gedacht aan een verstoorde pijnverwerking in het centrale zenuwstelsel. Bij artrose is kraakbeenslijtage de kern en zijn de klachten vaak het ergst na een periode van stilzitten of kou. Bij ontstekingsreuma zoals reumatoide artritis speelt een actieve ontstekingsreactie in het gewricht. Die laatste groep is precies de groep waarvoor extra warmte niet altijd verstandig is.

Wat de keuze extra lastig maakt is dat de verkoopteksten geen onderscheid maken. Een deken wordt aangeprezen voor reuma en fibromyalgie tegelijk, alsof dat een homogene groep is. Voor de aanschaf van een apparaat van enkele honderden euros is dat te weinig informatie om op te varen.

Wat laat het onderzoek zien?

Er bestaat onderzoek naar infraroodwarmte bij reumatische aandoeningen, maar het is beperkt in omvang en gaat vrijwel altijd over cabines, niet over dekens. Dat is een belangrijk voorbehoud om vooraf te maken.

In een vaak aangehaalde studie namen veertig deelnemers met reumatoide artritis en de ziekte van Bechterew deel aan een programma met infraroodsauna. Bij regelmatig gebruik namen spier- en gewrichtspijn merkbaar af en verbeterde het fysiek functioneren. De gehanteerde opzet lag rond twee tot drie sessies per week van ongeveer dertig minuten. Veertig deelnemers is een kleine groep, dus dit is een aanwijzing en geen bewijs. Ouder onderzoek uit de jaren tachtig kwam tot een vergelijkbare voorzichtige conclusie: tijdelijke pijnverlichting en betere beweeglijkheid, geen genezing.

Het werkingsmechanisme dat daarbij wordt genoemd is niet exotisch. Warmte verwijdt de bloedvaten, waardoor er meer zuurstof en voedingsstoffen bij spieren en gewrichten komen. Afvalstoffen worden sneller afgevoerd. Het lichaam maakt endorfines aan, wat de pijnbeleving dempt. En warmte ontspant spierweefsel rechtstreeks, wat bij stijfheid direct merkbaar is.

Nog een nuance die de marketing weglaat. Fabrikanten prijzen far infrared aan als dieper doordringend dan gewone warmte. Onafhankelijke bronnen relativeren dat, omdat de uitgezonden straling in belangrijke mate door de temperatuur wordt bepaald. Twee dekens die dezelfde temperatuur halen, verschillen op dat punt waarschijnlijk minder dan de productteksten suggereren. Kies dus niet op FIR-claims, maar op temperatuurbereik, maatvoering en comfort tijdens langere sessies.

Waar moet je op letten?

✔️ Overleg vooraf met je arts of reumatoloog. Dit is geen formaliteit. Bij sommige vormen van reuma is warmte prettig, bij andere juist niet. Je behandelaar kent je situatie en je medicatie.

✔️ Let op het onderscheid tussen stijfheid en ontsteking. Een gewricht dat stijf en stram aanvoelt reageert doorgaans goed op warmte. Een gewricht dat warm, gezwollen en rood is, zit in een ontstekingsreactie. Zie de aparte sectie hieronder.

✔️ Kies een temperatuurbereik dat ruimte geeft om op te bouwen. Beginnen op 60 graden en geleidelijk naar 70 tot 75 werken is verstandiger dan direct het maximum. Een deken die tot 75 of 80 graden gaat, geeft die ruimte.

✔️ Kijk naar comfort bij lange sessies. Bij chronische klachten zijn sessies van 45 tot 60 minuten gebruikelijk. Een model met een armgat maakt dat draaglijker, omdat je je handen vrij houdt.

✔️ Let op de maatvoering. Steken je voeten of knieen buiten de deken, dan krijgen precies de gewrichten die vaak de meeste klachten geven geen warmte. Boven 185 cm lichaamslengte wil je een model van 200 cm.

✔️ Drink ruim voor en na een sessie. Je verliest vocht door zweten. Bij medicatie die vochtafdrijvend werkt is dat een extra aandachtspunt om met je arts te bespreken.

Zo pak je het slim aan

Bouw rustig op en houd bij wat je merkt. Zonder aantekeningen is het na zes weken lastig te zeggen of er iets veranderd is.

• Begin met een sessie van twintig minuten op ongeveer zestig graden en kijk hoe je lichaam de dag erna reageert.
• Bouw over twee tot drie weken op naar de duur en temperatuur die voor jou prettig zijn, in kleine stappen.
• Houd een simpel logboek bij: datum, duur, temperatuur, en een cijfer voor je klachten de volgende ochtend.
• Plan sessies op een vast moment, bijvoorbeeld in de avond, zodat het een routine wordt in plaats van iets wat erbij komt.
• Geef het vier tot acht weken voor je een oordeel velt. Bij chronische klachten is een enkele sessie zelden representatief.
• Stop of verminder bij toename van klachten en bespreek dat met je behandelaar.

Wanneer je warmte beter kunt vermijden

Dit is het deel dat in verkoopteksten vrijwel altijd ontbreekt, en juist voor een deel van de lezers het belangrijkste is.

Bij ontstekingsreuma kan warmte averechts werken. Een gewricht dat op dat moment ontstoken is, is al warm, gezwollen en soms rood. Extra warmte toevoegen kan de klachten verergeren in plaats van verlichten. Bronnen uit de saunabranche wijzen hier expliciet op en adviseren bij verschillende vormen van reuma eerst met een arts te overleggen. Bij een actieve opvlamming kiezen behandelaars vaak juist voor koelen.

Een praktische vuistregel die veel mensen met reumatische klachten zelf al hanteren: stijf en stram vraagt om warmte, warm en gezwollen vraagt om rust of koeling. Dat is geen medische richtlijn maar wel een bruikbaar onderscheid om je eigen situatie te herkennen en er met je behandelaar over te praten.

Daarnaast zijn er situaties waarin een saunadeken sowieso overleg met een arts vraagt: bij hart- en vaatklachten, hoge of juist lage bloeddruk, diabetes met verminderd gevoel in handen en voeten, huidaandoeningen op de plek van contact, zwangerschap, of bij medicatie die de warmteregulatie of de vochtbalans beinvloedt. Bij verminderd gevoel in de huid is er een reeel risico dat je te laat merkt dat het te warm wordt.

Een saunadeken is geen medisch hulpmiddel en vervangt geen behandeling. Zie het hooguit als een mogelijke aanvulling naast wat je al doet, en bespreek het met de mensen die je dossier kennen.

Wat wel werkt is je sessies aanpassen aan de dag in plaats van een vast schema afdraaien. Op dagen dat je vooral stijf bent kan een langere sessie op een aangename temperatuur prettig zijn. Op dagen dat een gewricht opspeelt kun je overslaan, korter doen of de temperatuur verlagen. Wie een model met apart instelbare warmtezones heeft, kan een gevoelig gebied lager zetten of uitschakelen terwijl de rest gewoon warm blijft. Die flexibiliteit is voor deze doelgroep waardevoller dan een paar graden extra op het maximum.

Wat kost het en wat heb je nodig?

Voor deze doelgroep is de prijsvraag anders dan voor iemand die af en toe wil ontspannen. Bij chronische klachten gaat het om frequent gebruik over jaren, en dan telt bouwkwaliteit zwaarder dan bij twee sessies per maand.

In het segment van 150 tot 300 euro vind je dekens met een temperatuurbereik tot ongeveer 75 graden, een losse afstandsbediening en een opbergtas. Bruikbaar om te beginnen, zeker als je nog wilt uitproberen of warmte in jouw situatie prettig werkt.

In het segment van 350 tot 600 euro komen de eigenschappen in beeld die bij lange en frequente sessies gaan tellen: een buitenlaag die intensief gebruik jaren volhoudt, een hoger temperatuurplafond om in op te bouwen, en bij sommige modellen een armgat. Reken daarnaast op 15 tot 30 euro voor een inleghanddoek, die bij veel modellen niet is inbegrepen en die de levensduur aanzienlijk verlengt.

De stroomkosten vallen mee. Fabrikanten die er een cijfer over geven komen uit rond de twintig cent per gebruiksuur bij een gangbaar stroomtarief. Bij vijf sessies van een uur per week is dat ongeveer een euro per week.

Fouten die vaak gemaakt worden

Vier patronen komen terug bij mensen die teleurgesteld raken of last krijgen.

Te heet beginnen. De eerste sessie op het maximum en een uur volhouden leidt vaak tot misselijkheid of duizeligheid, en tot de conclusie dat dit niets voor jou is. Twintig minuten op zestig graden is een verstandiger start.

Doorgaan tijdens een opvlamming met ontsteking. Juist op de dagen dat de klachten het hevigst zijn is de neiging om vaker te gebruiken het grootst. Bij een ontstoken gewricht kan dat verkeerd uitpakken. Overleg vooraf met je behandelaar wat in jouw geval verstandig is.

Te snel een oordeel vellen. Na twee weken is er zelden een duidelijk patroon te zien bij chronische klachten. Vier tot acht weken met aantekeningen geeft een veel eerlijker beeld dan een gevoel achteraf.

Kiezen op de ziektenaam in de producttekst. Dat vrijwel elk model fibromyalgie noemt maakt die vermelding waardeloos als selectiecriterium. Kies op temperatuurbereik, maatvoering, comfort bij lange sessies en bouwkwaliteit.

Ervaringen

• "Ik gebruik hem drie keer per week voor mijn fibromyalgie. De pijn is er nog steeds, maar mijn ochtenden zijn minder stijf. Het duurde bij mij een week of vijf voor ik dat merkte."
• "Bij een opvlamming laat ik hem juist staan. Dat heb ik met mijn reumatoloog besproken, want warmte op een ontstoken gewricht werkt bij mij niet."
• "Belangrijkste voor mij was de lengte. Ik ben 1.88 m en bij een standaarddeken bleven mijn knieen buiten de warmte, terwijl daar juist mijn artrose zit."
• "Ik hou een lijstje bij met datum en hoe ik me de ochtend erna voel. Zonder dat lijstje had ik na een maand echt niet kunnen zeggen of het hielp."
• "Mijn fysiotherapeut vond het prima als aanvulling, zolang ik mijn oefeningen bleef doen. Dat vond ik een prettige nuchtere reactie."

💬 Weet je welke eigenschappen voor jou tellen? Bekijk welke modellen daarop scoren in de toplijst infrarood saunadekens.

Ook interessant

Voor lange sessies telt comfort zwaar. De review van de Flamengo Infrared Sauna Deken PRO beschrijft een model met armgat en een hoger temperatuurplafond, terwijl de Calmenta Infrarood Sauna Deken een toegankelijker instap is. Ben je langer gebouwd, kijk dan naar de Soft en Silky uitvoering van 2 meter. Wil je warmte gericht op een lichaamsdeel kunnen sturen, dan is de deken met drie instelbare warmtezones de enige optie in deze niche.

Verder lezen

Twijfel je nog over het type of het budget? De koopgids welke saunadeken past bij jouw doel gaat uit van gebruik in plaats van specificaties, en premium versus budget rekent het prijsverschil per gebruiksjaar door. Alle modellen naast elkaar staan op de toplijst. Voor onafhankelijke informatie over reumatische aandoeningen kun je terecht bij Reuma Nederland en de Reumabond.