Wat kost vriesdrogen? Stroom, zakken en kosten per kilo

Door de redactie van Bestereviews.nl

Welke kosten je op het prijskaartje niet ziet

De aanschafprijs is het eenvoudigste getal van deze hele niche. In de vergelijking van vriesdrogers lopen de bevestigde prijzen van 3.280,51 tot 11.523,90 euro, en daarmee weet je wat je bij de kassa kwijt bent.

Wat daarna komt staat nergens vermeld. Drie posten bepalen je werkelijke kosten: stroom per cyclus, verpakking per lading en onderhoud aan de vacuumpomp. De eerste is de grootste, de tweede de meest onderschatte en de derde de makkelijkst te vergeten.

Waarom dat uitmaakt: bij een aankoop van ruim drieduizend euro reken je vooraf uit of je hem eruit haalt. Dat kan alleen als je de kosten per kilo eindproduct kent, niet alleen de kosten per apparaat.

Waarom een cyclus zo lang duurt

Vriesdrogen kent drie fasen: invriezen tot ongeveer min 35 graden, sublimeren onder vacuum waarbij ijs rechtstreeks damp wordt, en een lichte naverwarming voor het laatste gebonden vocht. Op Wikipedia staat het proces technisch beschreven.

Die volgorde verklaart de cyclustijd van 24 tot 40 uur. Er wordt geen water weggekookt maar weggehaald bij lage temperatuur, en dat gaat traag. Sneller kan wel, maar dan gaat de structuur van het product verloren en verdwijnt precies het voordeel waarvoor je de machine kocht.

Voor je kostenberekening betekent het dit: je rekent niet per uur maar per lading. Een lading is 4 tot 6 kilo vers product, en daar blijft na afloop grofweg 10 tot 30 procent van het gewicht van over.

Waar moet je op letten?

✔ Reken met je eigen kilowattuurprijs, niet met een gemiddelde uit een artikel.

✔ Gebruik 1.550 watt als piek, niet als constant verbruik over de hele cyclus.

✔ Reken per lading, dus per 4 tot 6 kilo vers product, niet per uur.

✔ Tel de mylar-zakken en zuurstofabsorbers mee als kosten per kilo, niet als aanschaf.

✔ Reken het eindgewicht mee: 5 kilo vers fruit levert ongeveer een halve tot anderhalve kilo eindproduct.

✔ Vergelijk met de winkelprijs per kilo van gevriesdroogd voedsel, niet met de prijs van vers fruit.

Zo pak je het slim aan

Een paar keuzes drukken de kosten per kilo merkbaar, zonder dat je aan het resultaat inlevert.

• Draai volle ladingen. Een halfvolle kamer kost bijna evenveel stroom als een volle en verdubbelt daarmee je kosten per kilo.
• Sorteer op vochtgehalte. Fruit bij fruit, vlees bij vlees; een gemengde lading loopt op de traagste component.
• Snijd op gelijke dikte. Ongelijke plakken betekent dat de hele cyclus wacht op de dikste.
• Vries voor. Product dat al bevroren de kamer in gaat, korten de eerste fase in en scheelt uren.
• Koop verpakking per honderd, niet per tien. Het verschil per zak is aanzienlijk en je gebruikt ze toch.
• Plan je ladingen rond de oogst. De machine stilzetten kost niets, hem half vullen wel.

Wat kost het per lading en per kilo?

Reken in drie stappen, met je eigen cijfers. Stap een: pak je tarief per kilowattuur van je energierekening. Milieu Centraal houdt actuele gemiddelde tarieven bij als je die van jezelf niet bij de hand hebt.

Stap twee: schat het verbruik per cyclus. Neem 1.550 watt als bovengrens en houd er rekening mee dat de machine niet de hele 24 tot 40 uur op vol vermogen draait; het gemiddelde ligt daaronder. Vermenigvuldig verbruik maal uren maal tarief en je hebt de bandbreedte per lading.

Stap drie: deel door het eindgewicht, niet door het startgewicht. Dat is de stap die de meeste mensen overslaan. Vijf kilo aardbeien wegen na afloop nog een halve kilo, dus je stroomkosten per lading gelden voor die halve kilo eindproduct.

Tel daar de verpakking bij op. Per lading heb je meerdere mylar-zakken plus zuurstofabsorbers nodig, en die kosten reken je per kilo eindproduct toe. Bij fruit met een hoog watergehalte tikt dat harder aan dan bij vlees, simpelweg omdat er minder product overblijft om de kosten over te verdelen.

Vergelijk de uitkomst met de winkelprijs per kilo gevriesdroogd fruit. Zit je daaronder, dan werkt de machine voor je. Zit je erboven, dan draai je te weinig ladingen of te kleine ladingen.

De drie kostenposten los bekeken

Stroom is de grootste post en de meest voorspelbare. Je weet het vermogen, je weet de cyclustijd en je weet je eigen tarief; daarmee ligt de bandbreedte per lading vast. Wat je niet vooraf weet is hoeveel de machine terugschakelt tijdens de sublimatiefase, en dat scheelt in de praktijk aanzienlijk. Meet je het een keer met een tussenmeter in het stopcontact, dan heb je voor de rest van de levensduur een betrouwbaar getal.

Verpakking is de kleinste post per stuk en de grootste verrassing per jaar. Elke lading vraagt meerdere zakken plus absorbers, en anders dan de machine koop je die telkens opnieuw. Wie twintig ladingen per jaar draait, koopt honderden zakken. Dat is geen ramp, maar het is wel het verschil tussen een kostprijs die klopt en een die op papier mooier is dan in werkelijkheid.

Onderhoud is de post die je kunt uitstellen tot hij pijn doet. Een olie-gesmeerde vacuumpomp raakt vervuild door wat er uit het product vrijkomt, en vieze olie betekent een lagere einddruk en dus langere cyclustijden. Verse olie is goedkoop, een pomp vervangen niet. Reken op periodieke verversing naar rato van het aantal ladingen, en niet naar rato van de kalender.

Wat er niet in hoort: de grondstof. Wie de eigen oogst wegzet, rekent die op nul en houdt drie posten over. Wie fruit inkoopt om te vriesdrogen, moet dat er wel bij optellen en komt daarmee in een heel ander plaatje uit. Dat verschil is groter dan welk verschil tussen machines dan ook.

Het omslagpunt: vanaf wanneer loont het?

De aanschafprijs deel je over de ladingen die je in de levensduur van de machine draait. Reken met tien jaar, dan zie je meteen waarom volume alles bepaalt: twee ladingen per jaar betekent twintig ladingen totaal, en dan draagt elke lading meer dan honderdvijftig euro aan afschrijving.

Draai je twintig ladingen per jaar, dan zakt die afschrijving naar een fractie daarvan en gaan stroom en verpakking het beeld bepalen. Dat is het punt waarop de machine gaat concurreren met de winkelprijs van gevriesdroogd voedsel.

Voor wie de rekensom niet uitkomt is er een eerlijk alternatief: hitte-drogen. Dat kost een fractie van de aanschaf en een fractie van de stroom, met een ander resultaat en een kortere houdbaarheid. Welke methode bij jou past staat in de vergelijking tussen een vriesdroger of een voedseldroger.

Bij een aankoop van ruim drieduizend euro loopt de wettelijke garantie via de verkoper, niet via het platform. De Consumentenbond legt uit welke rechten je daarbij hebt, en dat is bij deze bedragen geen detail.

Veelgemaakte fouten

De grootste rekenfout is delen door het startgewicht. Je kosten gelden voor wat er overblijft, en dat is bij fruit een fractie van wat erin ging. Wie deelt door de vijf kilo die hij erin legde, komt op een kostprijs die vier tot tien keer te laag is.

De tweede fout is de verpakking vergeten. Mylar-zakken en zuurstofabsorbers zijn geen eenmalige aanschaf maar een terugkerende post per lading. Wie ze weglaat uit de som, krijgt een kostprijs die op papier klopt en in de praktijk niet.

De derde fout is vergelijken met de verkeerde prijs. Gevriesdroogd fruit vergelijk je met gevriesdroogd fruit uit de winkel, niet met vers fruit van de markt. Dat laatste is nooit een eerlijke vergelijking, want je koopt het product juist om het jaren te kunnen bewaren.

De vierde is halfvolle ladingen draaien. De machine kost per cyclus vrijwel hetzelfde of hij nu vol of half gevuld is, dus elke halve lading verdubbelt je kosten per kilo.

De vijfde fout is de afschrijving weglaten. Wie alleen stroom en zakken meetelt, komt op een kostprijs die er aantrekkelijk uitziet maar de drieduizend euro aanschaf negeert. Deel dat bedrag over het aantal ladingen dat je realistisch draait in tien jaar, en tel het bij je kosten per lading op. Pas dan vergelijk je appels met appels tegenover de winkelprijs.

De zesde is te vroeg concluderen. De eerste ladingen zijn bijna altijd de duurste: je zoekt nog naar de juiste plakdikte, de juiste voorbereiding en de juiste lading per producttype. Reken je kostprijs pas uit na een stuk of vijf ladingen, anders reken je vooral je leergeld mee.

Ervaringen

• De stroomkosten vallen bij de meeste mensen mee, de verpakkingskosten tegen; dat is vrijwel altijd de omgekeerde verwachting.
• Wie op eigen oogst draait, rekent de grondstof op nul en komt daardoor veel sneller uit dan wie fruit inkoopt.
• De cyclustijd is de echte beperking in het oogstseizoen: een weekend is een lading, geen vijf.
• Het geluid van maximaal 60 decibel gedurende meer dan een etmaal is de reden dat de machine bij vrijwel iedereen in de garage of bijkeuken staat.

💬 Kom je op een kostprijs per kilo die hoger ligt dan de winkel, kijk dan eerst naar je ladinggrootte voordat je naar de machine kijkt.

Rekenen met een voorbeeld uit de praktijk

Neem een huishouden met vier appelbomen en een moestuin. In een goed jaar komt daar tientallen kilo's fruit en groente uit, verspreid over augustus tot oktober. Dat is precies het profiel waarvoor deze machines gebouwd zijn: veel product tegelijk, en een grondstofprijs van nul.

De beperking is dan niet het geld maar de tijd. Een cyclus duurt 24 tot 40 uur en je kunt er maar een tegelijk draaien. In een oogstweekend zet je dus een lading weg, niet vijf. Wie veertig kilo tegelijk ziet rijpen, moet een deel alsnog invriezen of inmaken terwijl de machine draait.

Neem daarnaast een huishouden dat een noodvoorraad opbouwt met ingekochte producten. Daar telt de grondstof wel mee, en dan wordt de vergelijking met kant-en-klaar gevriesdroogd voedsel uit de winkel scherp. Bij kleine volumes wint de winkel vrijwel altijd; het omslagpunt ligt bij dit profiel duidelijk hoger dan bij de zelfvoorziener.

Het derde profiel is de wandelaar die eigen maaltijden samenstelt. Daar gaat het zelden om geld maar om gewicht en samenstelling: zelf bepalen wat erin zit en niet afhankelijk zijn van wat de outdoorwinkel toevallig voert. Wie zo rekent, komt op een andere afweging uit dan de twee andere profielen, en dat is prima zolang je het bewust doet.

Ook interessant

Weet je al dat vriesdrogen bij je past, dan loop je eerst waar je op let bij het kopen van een vriesdroger door, en daarna is de vraag welke machine. De VEVOR Vacuüm Vriesdroger 4 Lagen Zwart is de goedkoopste met een echte merknaam en staat op plek een van onze lijst; in de vergelijking van vriesdrogers staat hij naast de andere vier met bevestigde prijzen en levertijden.

Verder lezen

Twijfel je nog of vriesdrogen wel de juiste techniek is voor wat jij wilt bewaren, begin dan bij het verschil met hitte-drogen. Ben je eruit, ga dan naar de toplijst met vriesdrogers en let vooral op de levertijd, want die bepaalt in het oogstseizoen of je machine op tijd binnen is.