Compostwormen kopen: hoeveel gram heb je echt nodig?

Door de redactie van Bestereviews.nl

Waarom niemand je een eenduidig antwoord geeft

Zoek op compostwormen en je krijgt tien webshops die alle tien iets anders adviseren. Dat is geen slordigheid van de verkopers, maar het gevolg van twee dingen die vrijwel nooit worden uitgelegd: wormen worden op gewicht verkocht terwijl je capaciteit nodig hebt, en het aantal wormen per kilo verschilt per soort met een factor vier.

Een paar adviezen naast elkaar, allemaal van leveranciers die de wormen zelf kweken. De een houdt 250 gram aan voor een bak tot tien liter en 500 gram voor een toren van drie tot vier verdiepingen. De ander noemt 500 gram voor een gemiddelde wormenbak en een kilo voor grotere modellen. Een derde adviseert een halve kilo voor een toren voor twee tot vier personen. Een vierde antwoordt op een klantvraag over een tweelaags bak: een halve tot een hele kilo.

Die bandbreedte is dus grofweg 250 gram tot een kilo voor bakken die in de praktijk weinig van elkaar verschillen. Reken je met de prijzen die wij tegenkwamen, dan scheelt dat 27 tot ruim 100 euro voor exact dezelfde bak. Op deze pagina zetten we uiteen waar dat verschil vandaan komt en welke hoeveelheid je werkelijk nodig hebt.

De rekenregel die wel klopt

Er bestaat een vuistregel die de leverancier-adviezen overbodig maakt, en die is verrassend simpel: de hoeveelheid wormen hoort ongeveer overeen te komen met de hoeveelheid vers afval die jij per dag produceert.

Compostwormen eten dagelijks ongeveer de helft tot het geheel van hun eigen lichaamsgewicht. Produceer je 250 gram groente- en fruitafval per dag, dan heb je met 250 tot 500 gram wormen genoeg. Een huishouden van twee zit meestal rond de 200 tot 300 gram per dag; een gezin van vier eerder op 500 tot 700 gram.

Daarmee kom je op deze indeling, die je kunt naleggen langs de capaciteitstabel in de vergelijking van wormenhotels:

• 1 tot 2 personen, bak van 30 liter: 250 gram
• 2 tot 4 personen, bak van 36 tot 52 liter: 500 gram
• 4 personen of meer, bak van 64 liter: 500 tot 750 gram
• Composthoop in de tuin: reken op 2 kilo per twee kubieke meter

Wie twijfelt tussen twee hoeveelheden kiest de kleinste. Een populatie die te ruim bemeten is voor het aanbod aan voer krimpt vanzelf, en dan heb je voor niets betaald. Andersom verdubbelt een gezonde populatie zich ongeveer elk kwartaal, dus een kleine start groeit binnen een half jaar naar de juiste omvang. Milieu Centraal wijst er terecht op dat verkeerd composteren tot een zuurstofloos proces leidt; overbevolking is een van de manieren waarop dat gebeurt.

Waarom gram niets zegt over aantallen

Hier zit de grootste verwarring, en hij is zelden ergens uitgeschreven.

Er zijn twee soorten die als compostworm worden verkocht, meestal in een mix. De Eisenia fetida, in het Nederlands de tijgerworm of mestpier, is de kleinste: een volwassen exemplaar weegt ongeveer een kwart gram. De Dendrobaena veneta, ook bekend als Eisenia hortensis of springer, is fors groter en zwaarder.

Het gevolg is dat 250 gram bij de ene aanbieder ongeveer duizend wormen betekent en bij de andere rond de 250 stuks. Beide kloppen; het verschil zit in de soortverhouding van de mix. Koop je puur op gewicht, dan weet je dus niet wat je krijgt.

Voor de werking van je bak maakt dat wel uit. Tijgerwormen eten per gram lichaamsgewicht ongeveer twee keer zo veel als Dendrobaena. Toch bieden sommige leveranciers vooral Dendrobaena aan, en dat heeft een praktische reden: die soort wordt op grote schaal gekweekt als visaas, waardoor hij goedkoper en ruimer beschikbaar is. Een mix van beide is voor de meeste bakken de verstandigste keuze, omdat Dendrobaena robuuster is en tijgerwormen sneller werken. In de Wikipedia-pagina over de wormenbak staan de gangbare soorten kort op een rij.

Waar moet je op letten?

✓ Vraag naar de soortverhouding, niet alleen naar het gewicht

✓ Een mix van tijgerworm en Dendrobaena werkt in de meeste bakken het beste

✓ Kweekgrond of startsubstraat in de verpakking scheelt je een aparte bestelling

✓ Kijk of er wormenvoer voor de eerste weken bij zit

✓ Controleer de verzendvoorwaarden bij hitte, want levende dieren gaan niet met elke temperatuur mee

✓ Reken de verzendkosten mee; bij een bestelling van 27 euro kan 8 euro verzending het beeld kantelen

Zo pak je het slim aan

Kopen is niet de enige route, en voor een deel van de lezers is het niet eens de beste.

• Vraag rond bij een volkstuinvereniging of in een buurtapp; wie een lopende bak heeft, houdt elk kwartaal wormen over
• Heb je een composthoop, kijk dan zelf: onder de warme laag zitten vaak al strooiselwormen die je gewoon kunt overzetten
• Lok ze met een hoop nat bladafval en een omgekeerde emmer erover; na een paar dagen zitten er wormen onder
• Neem bij het overzetten altijd een flinke hand van de omringende strooisellaag mee, want daar zitten de micro-organismen in die het voorwerk doen
• Bestel in het voor- of najaar, niet midden in een hittegolf
• Zet de wormen dezelfde dag over als ze binnenkomen; laat de zak niet in de zon staan

Wat kost het

De prijzen lopen ver uiteen, en dat verschil is groter dan bij welk ander onderdeel van een wormenbak ook.

Voor 250 gram betaalde je op het moment van schrijven tussen ongeveer 27 euro en ruim 87 euro, afhankelijk van waar je bestelt. Dat is een factor drie voor hetzelfde product. Voor 500 gram lagen de bedragen tussen de 30 en 46 euro, en een kilo kwam meestal rond de 45 euro uit. Grotere staffels lopen door tot zes kilo voor rond de 250 euro, wat vooral voor composthopen relevant is.

Let daarbij op twee dingen. Ten eerste is de prijs per kilo bij grotere verpakkingen bijna altijd lager, dus wie een grote bak vult is met 500 gram in een keer goedkoper uit dan met twee keer 250 gram. Ten tweede rekenen veel leveranciers verzendkosten van rond de 7 tot 8 euro, met gratis verzending vanaf een drempelbedrag. Bij een bestelling van 27 euro is dat bijna 30 procent bovenop de prijs.

Een aantal wormenbakken wordt geleverd inclusief wormen. Dat is vaak de goedkoopste route: het prijsverschil tussen dezelfde bak met en zonder wormen bedraagt soms minder dan wat je los voor de wormen betaalt.

Wat je krijgt naast de wormen zelf

Een pakket compostwormen is zelden alleen een zak wormen, en de verschillen tussen leveranciers zitten juist in wat er omheen zit.

De meeste kwekers verpakken de wormen in een luchtdoorlatende zak met kweekgrond. Dat is dezelfde grond waarin ze zijn opgegroeid, met voeding voor de eerste weken erin. Die zak kun je in zijn geheel in je bak legen, wat het opstarten aanzienlijk makkelijker maakt: je hoeft de wormen niet uit te zoeken en ze zitten meteen in vertrouwd materiaal.

Sommige leveranciers voegen daar een zakje wormenvoer aan toe, bedoeld om de overgang te overbruggen. Anderen leveren er lavagruis of een kalkmix bij, wat de zuurgraad in de bak stabiel houdt. Dat laatste is geen overbodige luxe: een bak die verzuurt is de tweede oorzaak van uitval, na een bak die te nat wordt.

Er zijn ook complete starterspakketten in omloop, waarin wormen, hennepmat, lavagruis en voer samen zijn verpakt. Die kosten rond de 45 euro. Reken uit of dat gunstiger is dan de losse onderdelen, want dat verschilt per aanbieder. Zit alles al bij je bak, dan heb je alleen de wormen nodig en is zo een pakket dubbelop.

De eerste weken, en waarom die anders lopen

Wat vrijwel niemand vooraf vertelt: je bak doet de eerste twee weken bijna niets, en dat is normaal.

Wormen die net zijn verhuisd hebben tijd nodig om te acclimatiseren. In die periode verwerken ze veel minder dan hun eigen gewicht en trekken ze zich terug in de bedding. Wie in die fase volop blijft voeren, krijgt een laag afval die niet wordt aangeraakt, gaat rotten en fruitvliegjes aantrekt. Dat is de meest voorkomende oorzaak van een mislukte start, en het heeft niets met het aantal wormen te maken.

Geef de eerste twee weken dus weinig: een handvol klein gesneden groente- en fruitresten per paar dagen. Kijk voor je bijvoert of de vorige portie zichtbaar is aangetast. Is dat niet zo, sla dan een beurt over. Vanaf ongeveer week drie kun je opbouwen naar het normale tempo.

Na drie maanden zit een gezonde bak op ongeveer het dubbele aantal wormen waarmee je begon. Dat is het moment waarop het systeem echt op snelheid komt, en meteen het moment waarop je zelf wormen kunt weggeven aan iemand die begint.

Veelgemaakte fouten

De fouten hieronder komen op tuinfora het vaakst voorbij, in volgorde van hoe vaak ze misgaan.

• Regenwormen uit het gazon gebruiken. Dat zijn gravers die de diepte zoeken; in een bak van veertig centimeter gaan ze dood of ontsnappen ze
• Te veel wormen bestellen op advies van de verkoper en ze vervolgens onvoldoende voeren
• De wormen bij dertig graden laten bezorgen en de zak een dag laten staan
• Meteen na het overzetten volop voeren; geef de wormen eerst twee weken om te wennen
• Wormen kopen zonder te controleren of het om tijgerwormen of om aasgeschikte Dendrobaena gaat
• Vergeten dat de populatie zichzelf aanvult, en na drie maanden opnieuw bestellen terwijl dat niet nodig was

Ervaringen

• Wie met 250 gram in een bak van 30 liter begon, had na ongeveer drie maanden een volledig werkend systeem
• Gebruikers die gratis wormen van een volkstuinder kregen, melden geen verschil in resultaat met gekochte wormen
• Bestellingen die tijdens een hittegolf werden verstuurd, komen vaker beschadigd aan; leveranciers houden verzending bij extreme temperaturen zelf tegen
• Een deel van de gebruikers merkt pas na maanden dat de bak te weinig wormen heeft, doordat het afval zich opstapelt in plaats van te verdwijnen

💬 Twijfel je over de hoeveelheid? Kies de kleinste van de twee opties en laat de populatie zelf groeien.

Ook interessant

Overweeg je nog of je de bak koopt of zelf bouwt, dan vind je de volledige rekensom in onze gids over zelf een wormenhotel maken of er een kopen. De wormen zijn daar de post die de uitkomst bepaalt, precies zoals op deze pagina.

Wil je weten hoe een compleet startpakket eruitziet, kijk dan naar de Billiebin Wormenhotel 64L. Bij dat model zitten bedding en filterdoeken wel in de doos, maar de wormen niet.

De wormenmest die je oogst gebruiken veel mensen op hun kamerplanten. Wil je weten wanneer die planten water nodig hebben in plaats van voeding, dan helpt een plantensensor daarbij.

Verder lezen

Weet je welke hoeveelheid je nodig hebt, dan is de volgende vraag welke bak daarbij past. In onze toplijst met wormenhotels staat per model de capaciteit in liters, of er compostwormen bij zitten en hoe lang de levering duurt. Twee van de negen modellen worden inclusief wormen geleverd, wat de aparte bestelling overbodig maakt.