Sta-op kussen: hoe het werkt en wanneer het genoeg is

Door de redactie van Bestereviews.nl

Wat een sta-op kussen doet en wat niet

Een sta-op kussen leg je op je eigen fauteuil, en het duwt je omhoog op het moment dat je opstaat. Dat is het hele idee. Je stoel blijft je stoel, je woonkamer blijft je woonkamer, en je krijgt er een hulpmiddel bij dat je kunt oppakken en meenemen naar de eetkamer of de logeerkamer.

Het kussen doet twee dingen tegelijk, en het tweede wordt vaak vergeten. Bij het opstaan geeft het een zetje mee. Bij het gaan zitten laat het je gecontroleerd zakken in plaats van dat je de laatste tien centimeter in de stoel valt. Voor wie last heeft van een heup of een knie is dat tweede soms belangrijker dan het eerste.

Wat het niet doet, is je optillen. De meeste modellen nemen zeventig tot tachtig procent van je lichaamsgewicht over volgens fabrikantopgave; de rest doe je zelf. Kun je helemaal niet meer op eigen kracht overeind komen, dan is dit niet het juiste hulpmiddel en kom je uit bij een sta-op stoel of bij een tillift.

Het product heeft opvallend veel namen. Sta-op kussen, staopkussen, opstakussen, liftkussen, katapultzit, seat assist en zelfs schietstoel duiden allemaal hetzelfde aan. Dat maakt zoeken lastiger dan nodig, en het is een van de redenen dat mensen denken dat er weinig keus is terwijl er juist veel is.

Vier mechanismen, vier soorten gebruikers

Onder de hoes zit het echte verschil. Er zijn vier manieren waarop een kussen je omhoog helpt, en ze passen bij verschillende situaties.

• Gasveer. Een veer die in werking treedt zodra je zelf een opwaartse beweging maakt. Hij reageert dus op jou en niet andersom, wat het rustigste gevoel geeft. Tilt volgens opgave tot ongeveer zeventig procent van het gewicht. Werkt het beste op een stevige fauteuil met armleuningen.
• Pneumatische cilinder. Het katapultzit-principe: een luchtcilinder die je in zes of meer gewichtsstanden afstelt op je eigen gewicht. Tilt volgens opgave tot ongeveer tachtig procent. Verstelbaar, opvouwbaar en zonder batterijen, maar de afstelling moet kloppen of het werkt niet goed.
• Opblaasbaar. Een kussen dat met een compressor in ongeveer een halve minuut tot zo'n vijfentwintig centimeter omhoog komt. Leeg merk je er niets van tijdens het zitten. Past op vrijwel elk zitvlak, ook op een bank of een rolstoel, en gaat mee in de auto.
• Elektrisch. Een motor die op een knop reageert. Bedoeld voor wie te weinig kracht heeft om een gasveer of cilinder in gang te zetten. Duurder, zwaarder, en je zit vast aan opladen of een snoer.

De keuze tussen deze vier gaat over hoeveel eigen kracht je nog hebt. Heb je genoeg kracht om de beweging in te zetten maar niet om hem af te maken, dan is een gasveer of cilinder genoeg. Kom je niet eens tot de eerste beweging, dan is elektrisch de enige van de vier die werkt.

De vraag die niemand stelt: kussen of stoel

Dit is de echte beslissing, en je vindt hem zelden ergens uitgelegd. Aan de ene kant staat het kussen, aan de andere kant de elektrische sta-op stoel. Beide lossen hetzelfde op, maar ze verschillen op vier punten die er allemaal toe doen.

Prijs. Een sta-op stoel is een meubelstuk en kost een veelvoud van een kussen, ook aan de onderkant van de markt. Een kussen zit in dezelfde band als de rest van de hulpmiddelen in onze toplijst met opstahulpen. Dat verschil is groot genoeg om het eerst met een kussen te proberen.

Plaats. Een stoel vervangt je fauteuil. Als je aan die fauteuil gehecht bent, of als er geen ruimte is voor een tweede, dan is dat een reeel bezwaar. Een kussen laat je interieur intact.

Verplaatsbaarheid. Een kussen neem je mee naar de eetkamer, naar de logeerkamer of naar de camping. Een stoel staat waar hij staat. Voor iemand die in huis op meerdere plekken zit, is dat het doorslaggevende punt.

Zitcomfort op lange duur. Hier wint de stoel. Een sta-op stoel is ontworpen om uren in te zitten, met lendensteun en verstelbare rugleuning. Een kussen ligt op je bestaande stoel en verandert de zithouding, soms ten goede en soms niet. Zit je een groot deel van de dag, dan weegt dat zwaar.

De volgorde die voor de meeste mensen werkt: begin met een kussen, en stap over op een stoel wanneer het kussen niet meer genoeg is of wanneer het zitten zelf het probleem wordt.

Waar moet je op letten?

✔ Gewichtsklasse. Dit is geen detail maar de kern van het product. Modellen komen doorgaans in twee klassen, ongeveer tot honderd kilo en van honderd tot honderdvijftig kilo of iets meer. Een kussen dat op de verkeerde klasse is afgesteld duwt te hard of helemaal niet.

✔ Verstelbaarheid van het mechanisme. Modellen met meerdere gewichtsstanden zijn preciezer af te stemmen dan modellen met een vaste veer.

✔ Antislip aan de onderzijde. Zonder antislip schuift het kussen naar voren op het moment dat je gewicht verplaatst, en dat is precies het verkeerde moment.

✔ Afneembare en wasbare hoes. Bij dagelijks gebruik is dat geen luxe.

✔ Gewicht en handvat. Wil je het kussen door het huis meenemen, dan moet je het kunnen dragen.

✔ Het type stoel waarop je het legt. Een stevige fauteuil met armleuningen geeft het beste resultaat. Op een diepe, zachte bank werkt vrijwel geen enkel model goed.

Zo pak je het slim aan

Vijf dingen die het verschil maken tussen een kussen dat blijft liggen en een kussen dat in de kast belandt.

• Weeg jezelf voordat je bestelt. De gewichtsklasse is bij dit product de belangrijkste specificatie en je wilt niet gokken.
• Kies de stoel waarop het kussen komt te liggen voordat je koopt, en niet andersom. Een stevige zitting met armleuningen om je aan af te zetten verdubbelt het effect.
• Stel het mechanisme in overleg met iemand anders af. De eerste keer opstaan met een verkeerd afgesteld kussen kan onaangenaam hard gaan.
• Leg er iets onder als je stoel lichtgekleurd is. Gebruikers melden dat de onderzijde afdrukken achterlaat op de bekleding, en een handdoek helpt daar maar deels tegen.
• Vraag na of lenen kan. Zorgleveranciers en gemeenten hebben dit type hulpmiddel vaak in het uitleenassortiment. Op Regelhulp zie je per situatie waar je moet zijn.

Wanneer een kussen juist niet verstandig is

Dit staat vrijwel nergens en het hoort er wel bij. Een sta-op kussen duwt je omhoog, en dat betekent dat je in de laatste fase van het opstaan een zetje krijgt dat je niet zelf doseert. Sta je op dat moment stabiel, dan is dat prettig. Sta je wankel, dan word je door datzelfde zetje uit balans gebracht en neemt de kans op vallen juist toe.

De vuistregel is simpel: een sta-op kussen is er voor wie moeite heeft met opstaan, niet voor wie moeite heeft met staan. Zijn dat allebei het geval, dan is een vast frame naast de stoel veiliger, of een sta-op stoel die de beweging langzaam en gecontroleerd uitvoert.

Twijfel je, laat er dan iemand naar kijken die je woning kent. Een ergotherapeut beoordeelt de beweging in je eigen stoel en niet op een productpagina, en dat advies is via de zorgverzekering vaak gedekt. De Hulpmiddelenwijzer van Vilans geeft daarnaast een onafhankelijk beeld van wat er is.

Wat kost het

De prijsopbouw volgt het mechanisme, en dat is prettig overzichtelijk.

De eenvoudige varianten met een gasveer of een pneumatische cilinder zitten onderaan. Daarvoor krijg je een kussen, een instelbaar mechanisme en een wasbare hoes, en verder niets. De opblaasbare modellen zitten daarboven omdat er een compressor bij zit, en de elektrische uitvoeringen zijn het duurst van de vier.

Zet dat naast de rest van de markt. De opstahulpen in onze vergelijking lopen van ongeveer zevenendertig tot tweehonderdtwintig euro, en een sta-op stoel begint pas ver daarboven. Een kussen zit daar tussenin en dekt daarmee een gat dat een beugel niet dekt en een stoel te duur maakt.

Reken bij een elektrisch model de levensduur van de accu mee, en bij elk model de mogelijkheid van uitleen. Voor tijdelijk gebruik na een operatie is lenen vrijwel altijd goedkoper dan kopen, zeker in dit segment waar de aanschaf niet triviaal is.

Veelgemaakte fouten

Vier dingen gaan telkens mis, en ze zijn allemaal te voorkomen met vijf minuten voorbereiding.

De eerste is de verkeerde gewichtsklasse kiezen. Zit je met honderdvijf kilo net boven de grens van een model tot honderd kilo, dan werkt het mechanisme niet zoals bedoeld. Neem de zwaardere klasse.

De tweede is het kussen op de verkeerde stoel leggen. Een diepe, zachte bank zonder stevige armleuningen haalt het effect eruit, hoe goed het kussen ook is.

De derde is denken dat een kussen valt voorkomt. Deze producten zijn geen medisch hulpmiddel en de meeste fabrikanten claimen dat ook niet, ook al staat de verkooptekst vol met het woord veiligheid. Ze maken een beweging makkelijker die je zelf nog kunt maken. Achtergrond over valpreventie staat bij VeiligheidNL.

De vierde is meteen naar een sta-op stoel kijken omdat opstaan moeilijk gaat. Dat is een investering van een andere orde, en voor een deel van de mensen is een kussen genoeg. Probeer de goedkope oplossing eerst.

Ervaringen

• Gebruikers noemen het begeleid gaan zitten net zo vaak als het opstaan zelf, terwijl fabrikanten vooral het opstaan benadrukken.
• Afdrukken op de stoelbekleding komen regelmatig terug als klacht, ook bij gebruik van een doek eronder.
• De eerste keer opstaan wordt beschreven als wennen: het kussen komt sneller mee dan verwacht.
• Bij de opblaasbare modellen wordt de wachttijd van ongeveer een halve minuut genoemd als aandachtspunt, prettig gedoseerd maar niet spontaan.
• Mantelzorgers noemen vooral dat er minder getild hoeft te worden, wat op langere termijn ook voor hen telt.

💬 Twijfel je tussen twee gewichtsklassen, kies dan de zwaardere. Te weinig lift is hinderlijk, te veel lift is onveilig.

Ook interessant

Zit het probleem niet bij de stoel maar bij het bed, dan is dit niet het juiste hulpmiddel. Onze koopgids over opstahulp voor uit bed zet zes bedhulpmiddelen naast elkaar. Loop je daarnaast onvast door het huis, kijk dan naar een model dat allebei doet, zoals het Aidapt Looprek met sta-op functie. En wil je meteen modellen en prijzen vergelijken, dan is de toplijst met opstahulpen het startpunt.

Verder lezen

Voor je iets bestelt, doe drie dingen. Bepaal je gewichtsklasse, want dat is bij dit product de bepalende specificatie. Kies de stoel waarop het kussen komt te liggen en kijk of die stevig genoeg is. En ga na of lenen of vergoeding voor jou een optie is, want dan kun je een model eerst uitproberen zonder dat je vastzit aan de aankoop. Weet je niet zeker of een kussen genoeg is, dan is dat precies de vraag om aan een ergotherapeut voor te leggen. De Consumentenbond legt uit welke rechten je hebt als een hulpmiddel achteraf niet blijkt te passen.