Wat mag er wel en niet in een elektrische composteerder?

Door Ramon van Berkom

Waarom de bekende lijstjes niet kloppen voor jouw apparaat

De wel en niet lijsten die je online vindt komen bijna allemaal van afvalorganisaties en gemeenten. Die schrijven over thuiscomposteren in een bak of op een hoop, en hun advies is daar volkomen terecht. Alleen gaat het niet over jouw keukenapparaat.

Op een composthoop zijn drie dingen problematisch. Dierlijk materiaal trekt ongedierte aan en gaat rotten voordat het verteert. Gekookt en bewerkt voedsel breekt te snel af, waardoor er zuurstoftekort ontstaat en het proces stilvalt. En citrusschillen zijn zuur, wat het bodemleven remt. Vandaar dat vrijwel elke gemeentelijke lijst die drie categorieen verbiedt.

In een elektrisch apparaat geldt geen van die drie bezwaren. Er is geen bodemleven dat je kunt verstoren, er is geen zuurstofhuishouding die kan omslaan, en het materiaal zit er hooguit een paar uur in. Wat wel telt is of het maalwerk het aankan en of het droog genoeg wordt.

Bij een microbieel apparaat ligt het weer anders, want daar zit wel een levende cultuur in. Dat verschil leggen we uit in de koopgids over echte compost en gedroogd afval.

De drie vragen die alles beslissen

Je hoeft geen lijst uit je hoofd te leren. Bij twijfel over een restje stel je jezelf drie vragen, en die dekken vrijwel elk geval af.

Kan het maalwerk het aan? Kun je het met een gewoon keukenmes doorsnijden, dan kan het apparaat het waarschijnlijk ook. Heb je er kracht voor nodig, dan is het te hard. Dat is meteen de reden waarom eierschalen wel kunnen en avocadopitten niet.

Is het droog genoeg? Blijft het op een bord liggen zonder uit te lopen, dan is het goed. Loopt het weg, dan is het een vloeistof en verlengt het de cyclus onnodig. Een restje pastasaus door de groenteschillen is prima, een halve pan soep niet.

Is het organisch? Alles wat ooit heeft geleefd kan in principe mee. Verpakkingen, stickers, elastiekjes, nietjes en synthetische theezakjes niet, want die komen er in stukjes weer uit.

Blijft er twijfel over, dan is de handleiding leidend. Vooral bij microbiele apparaten, waar de cultuur eigen grenzen stelt.

Wat er zonder problemen in kan

Dit is de basis waar vrijwel elk apparaat mee overweg kan.

• Groente- en fruitschillen, klokhuizen en steeltjes
• Citrusschillen, die op een composthoop juist ongewenst zijn
• Koffiedik en losse thee
• Eierschalen
• Restjes brood, pasta en rijst
• Dode blaadjes van kamerplanten
• Bordrestjes van een maaltijd, mits niet te nat

Die laatste twee zijn precies waar een apparaat sterker is dan een hoop. Overgebleven eten van een bord kun je nergens anders thuis kwijt zonder dat het gaat stinken of ongedierte trekt.

Waar moet je op letten?

checkmark Snijd vezelig materiaal klein, want dat is de grootste oorzaak van blokkades

checkmark Laat natte restjes uitlekken voordat ze erin gaan

checkmark Controleer in de handleiding of vlees en zuivel bij jouw model zijn toegestaan

checkmark Haal harde pitten en botten er handmatig uit

checkmark Vul de bak tot ongeveer driekwart en niet tot de rand

checkmark Meng nat en droog materiaal door elkaar in plaats van een lading pure soep

checkmark Verwijder stickers van fruitschillen en nietjes van theezakjes

Vlees en zuivel: het verschilt per model

Dit is de vraag die het vaakst gesteld wordt en waar het minst duidelijkheid over is. Er is geen algemeen antwoord, want het hangt af van de techniek.

Bij drogende apparaten is een klein stukje vlees of een restje kaas meestal geen probleem: het wordt verhit, het droogt uit en het wordt vermalen. De handleiding van sommige modellen staat het expliciet toe, andere raden het af omdat het vet zich aan de bak hecht en het schoonmaken bemoeilijkt. Botten zijn overal uitgesloten, want die verkleinen niet en beschadigen het maalwerk.

Bij microbiele apparaten hangt het van de cultuur af. Sommige zijn juist ontworpen om vlees en zuivel af te breken, andere raken uit balans. Hier is de handleiding echt leidend.

Dunne zuivel is sowieso geen goed idee. Melk, karnemelk en dunne yoghurt maken de lading nat en zorgen dat de cyclus veel langer duurt. Milieu Centraal adviseert in de Afvalscheidingswijzer over zuivelresten om dunne resten door de gootsteen te spoelen, en dat is ook hier de praktische route.

Een gevolg dat weinig genoemd wordt: heeft er dierlijk materiaal in gezeten, strooi het eindproduct dan niet los in een bloempot buiten. Een gebruiker beschrijft hoe honden het eruit haalden en er vliegen op afkwamen. Werk het door de grond in plaats van het aan de oppervlakte te laten liggen.

Wat je beter weglaat

Vier categorieen leveren in de praktijk problemen op.

Vezelig materiaal. Prei, selderij, asperge, artisjok, bananenschillen en dikke bladstelen wikkelen zich om de as of blijven aan de draaihaak hangen. Dit is de meest gemelde storing bij deze apparaten. Snijd het in stukjes van een centimeter of laat het weg.

Te hard materiaal. Botten, avocadopitten, mangopitten, notendoppen, mosselschelpen en fruitpitten. Ze verkleinen niet, ze slaan tegen de wand en op termijn beschadigen ze het maalwerk. Eierschalen kunnen wel: die zijn broos genoeg.

Vloeistoffen. Soep, saus, olie, melk en dunne yoghurt. Vocht is precies wat het apparaat eruit moet halen, dus je verlengt de cyclus en verhoogt het stroomverbruik. Bovendien blijft het resultaat klef.

Niet-organisch materiaal. Theezakjes met een synthetisch zeefje, koffiepads, stickers van fruit, elastiekjes, papier en plastic. Die verdwijnen niet en komen als snippers terug in je eindproduct.

Ongebakken deeg is een vreemde eend. Dat wordt in het apparaat feitelijk gebakken, waardoor het aan de bak plakt. Laat het weg.

Een vijfde categorie die zelden genoemd wordt: sterk gekruid of gezouten eten. Een restje curry of een zoutige jus is technisch geen probleem voor het apparaat, maar het zout komt geconcentreerd terug in het eindproduct. Ga je dat door potgrond mengen, dan kunnen gevoelige planten daar last van krijgen. Voor de gft-bak maakt het niets uit, voor je kamerplanten wel.

Tuinafval hoort er ook niet in. Takken, bladeren en grote hoeveelheden gras zijn te grof en te veel. Daarvoor blijft een gewone hoop of bak de juiste plek, zoals Milieu Centraal over zelf composteren uitlegt.

Waar het apparaat wint van een hoop of wormenbak

Het is de moeite waard om dit expliciet te maken, want het is de reden waarom mensen deze apparaten kopen en het staat nergens duidelijk.

Bordrestjes zijn het duidelijkste geval. Wat er na het eten overblijft, inclusief saus en een stukje vlees, kun je op een composthoop niet kwijt en in een wormenbak evenmin. In een elektrisch apparaat gaat het gewoon mee. Voor huishoudens die veel restjes overhouden is dat de hele winst.

Citrus is het tweede geval. Wormen laten citrusschillen liggen en op een hoop verzuren ze het materiaal, terwijl een apparaat er niets van merkt. Wie veel sinaasappels perst of citroenen gebruikt, houdt daarmee een flinke stroom afval uit de gft-bak.

En tijd, natuurlijk. Een hoop doet er maanden over, een apparaat uren. Dat het resultaat bij de meeste modellen nog moet narijpen doet daar weinig aan af, want dat rijpen gebeurt in de grond en niet in je tuin.

Verwar het niet met een afvalvermaler onder de gootsteen

Zoek je op keukenafval vermalen, dan kom je waarschijnlijk uit bij de voedselafvalverbrijzelaar. Dat is een apparaat dat onder de spoelbak wordt gemonteerd en restjes fijnmaalt die vervolgens met het afvalwater meegaan.

Dat is iets heel anders dan een aanrechtcomposteerder. In Vlaanderen is zo'n vermaler verboden, omdat vermalen voedselafval de waterzuivering belast. In Nederland gelden er regels en zijn gemeenten er terughoudend in. Kom je die informatie tegen, dan gaat die dus niet over jouw apparaat.

Wat wel overeenkomt is de storingsgevoeligheid voor vezelig materiaal. Bij een vermaler onder de gootsteen blokkeert prei de afvoer, bij een aanrechtcomposteerder blokkeert het de draaihaak. Dezelfde oorzaak, ander apparaat.

Zo pak je het slim aan

Een paar gewoonten die het aantal storingen merkbaar terugbrengen.

• Houd een snijplank en een mes bij de hand terwijl je de bak vult, dan snijd je vezelig afval meteen klein
• Bewaar bordrestjes apart in een bakje en gooi ze aan het eind van de dag in een keer erbij
• Meng nat en droog afval door elkaar, bijvoorbeeld koffiedik bij natte schillen
• Zet grote pitten en botten in een apart bakje voor de gft-bak
• Start een cyclus pas als de bak driekwart vol is, want halfvolle cycli kosten relatief veel stroom
• Kijk in de handleiding welke vier of vijf dingen bij jouw model expliciet verboden zijn en hang dat lijstje in het kastje ernaast

Veelgemaakte fouten

De grootste is een gemeentelijke composteerlijst gebruiken. Die verbiedt dingen die in jouw apparaat prima kunnen en zwijgt over het enige dat er echt misgaat, namelijk vezelig materiaal.

De tweede is de bak tot de rand vullen. Het maalwerk heeft ruimte nodig om te bewegen, en een volle bak droogt bovendien ongelijkmatig.

De derde is een blokkade forceren. Loopt het vast, zet het apparaat uit, haal de stekker eruit en verwijder het blokkerende stuk met de hand. Doorstarten met een vastzittende as is precies hoe je het motortje sloopt.

De vierde is aannemen dat wat eruit komt steriel is. Er heeft voedsel in gezeten, en bij dierlijk materiaal is dat ook na het drogen nog aantrekkelijk voor dieren.

Een vijfde fout is het lijstje van je vorige apparaat aanhouden. Ga je van een wormenbak of bokashi-emmer over op een elektrisch apparaat, dan verandert vrijwel de hele lijst. Wat de wormen niet lustten kan nu wel, en wat je zonder nadenken in de emmer gooide kan het maalwerk blokkeren.

Ervaringen

• Vezelig afval wordt in vrijwel elke beoordeling genoemd als het punt waar het misgaat
• Gebruikers vinden het prettig dat bordrestjes en citrus wel kunnen, in tegenstelling tot een wormenbak
• Meerdere mensen merken dat een lading met veel natte restjes de cyclus flink verlengt
• Het schoonmaken na een lading met vet of zuivel kost duidelijk meer moeite
• Een uitneembare bak wordt achteraf vaak als belangrijkste gemak genoemd

chat-emoji Weet je nog niet welk model bij je past? In de toplijst staat per apparaat de techniek en de capaciteit.

Ook interessant

Wil je zien hoe dit in de praktijk uitpakt bij een concreet apparaat, lees dan de review van de NutriChef keukencomposter. Daarin staat onder meer hoe het model omgaat met vezelig afval en wat gebruikers over de levensduur melden. Meer achtergrond over het scheiden van voedselresten vind je bij de Consumentenbond.

Verder lezen

Welk apparaat wat aankan hangt sterk af van de techniek en van het maalmechanisme. In de toplijst met elektrische composteerders staat per model of het droogt en maalt of microbieel werkt, plus de capaciteit en het geluidsniveau.