Welke compressor heb je nodig voor een plasmasnijder?

Door Ramon van Berkom

De compressor is de echte bottleneck

Bij plasmasnijden doet de perslucht twee dingen tegelijk. Hij vernauwt de boog tot een dunne, hete straal, en hij blaast het gesmolten metaal uit de snede. Valt die luchtstroom weg of zakt de druk, dan gebeuren beide dingen niet meer goed. Je krijgt een brede, onrustige snede met een dikke braamrand die je eraf moet slijpen.

Dat is ook de reden dat de compressor de aankoop bepaalt en niet andersom. Heb je al perslucht in de werkplaats, dan is een losse snijder van rond de 160 tot 300 euro de logische keuze. Heb je die niet, dan komt er een kast bij die ruimte inneemt, geluid maakt en een aanzienlijk deel van je budget opeet. In dat geval kan een model met ingebouwde compressor onder de streep goedkoper uitvallen, ook al is het apparaat zelf duurder.

Waarom het getal op de doos je misleidt

Op vrijwel elke compressor in de bouwmarkt staat een getal als 200, 275 of 350 liter per minuut. Dat is het AANZUIGVERMOGEN: de hoeveelheid lucht die de zuiger naar binnen trekt. Dat is niet de hoeveelheid lucht die er onder druk weer uitkomt. Door warmte, wrijving en lekverliezen blijft daar in de praktijk grofweg zestig tot zeventig procent van over. Een compressor met 275 liter per minuut aanzuig levert dus eerder ergens rond de 170 tot 190 liter effectief.

Dat is precies het bedrag waarop een 50A-snijder gaat wringen. Fabrikanten geven voor die klasse doorgaans 150 tot 200 liter per minuut op als benodigde luchtstroom bij ongeveer 5 bar. Reken je met het aanzuigcijfer, dan lijkt een compressor met 200 liter ruim voldoende; reken je met wat er werkelijk uitkomt, dan zit je eronder. De term die je zoekt op de specificatiekaart heet effectieve levering of FAD. Wie begrijpt hoe een zuigercompressor lucht verplaatst, ziet meteen waarom die twee getallen zo ver uit elkaar liggen.

Ervaren gebruikers op Nederlandse las- en smeedforums bevestigen dat beeld met concrete opstellingen. Een gebruiker met een 2,5 kW compressor met 50 liter ketel en 275 liter per minuut aanzuig meldt dat zijn snijder daar prima op draait. Een ander noemt een machine die ongeveer 120 liter per minuut verbruikt. De spreiding tussen machines is dus groot, en dat maakt het opzoeken van het luchtverbruik van jouw specifieke model belangrijker dan welke vuistregel dan ook.

Hoe je het verbruik van jouw snijder vertaalt naar een compressor

Zoek in de handleiding of op de productpagina naar het luchtverbruik in liter per minuut, met de bijbehorende druk. Staat er alleen een drukwaarde en geen debiet, dan is dat op zichzelf al een signaal: fabrikanten die het luchtverbruik weglaten, hebben zelden het beste nieuws te melden.

Neem dat getal en tel er marge bij op. Een compressor die precies aan de eis voldoet draait continu op maximum, wordt heet en slijt snel. Reken op ongeveer anderhalf keer het opgegeven verbruik als effectieve levering, en reken die waarde vervolgens terug naar aanzuig door te delen door ongeveer 0,65. Een snijder die 150 liter per minuut vraagt, komt zo uit op een compressor met grofweg 340 tot 350 liter per minuut aanzuig.

Klinkt dat als veel? Dat is het ook. Het is de reden dat de compressor bij deze hobby vaak duurder uitvalt dan het gereedschap zelf, en de reden dat modellen met ingebouwde compressor bestaan.

De rekensom in vier stappen, zodat je hem voor jouw eigen machine kunt overdoen:

• Zoek het luchtverbruik van je snijder op, bijvoorbeeld 150 liter per minuut bij 5 bar.
• Tel er marge bij op zodat de compressor niet continu op maximum draait: 150 keer 1,5 is 225 liter per minuut effectief.
• Reken die effectieve waarde terug naar aanzuig door te delen door ongeveer 0,65: 225 gedeeld door 0,65 is ruwweg 345.
• Zoek dus een compressor met ongeveer 345 liter per minuut aanzuigvermogen en een ketel vanaf 50 liter.

Wie deze som overslaat en simpelweg het aanzuigcijfer naast het verbruik legt, koopt structureel een maat te klein. Dat merk je niet in de winkel en ook niet bij de eerste proefsnede in dun plaatwerk, maar wel zodra je een halve meter in 6 mm staal achter elkaar wilt snijden.

Stroom, groep en inschakelduur

Twee apparaten die allebei flink stroom trekken op dezelfde groep is vragen om een springende zekering midden in een snede. Een 50A-snijder op 230 volt vraagt bij vol vermogen een stevige stroom, en een zuigercompressor die aanslaat om bij te vullen komt daar bovenop. Sluit ze daarom op gescheiden groepen aan, en gebruik bij een verlengsnoer minimaal 1,5 mm2 draaddikte of dikker; een dunne haspel geeft spanningsval en een instabiele boog.

De inschakelduur van de snijder helpt je bovendien bij het formaat van de compressor. Staat er 60 procent bij 50 ampere, dan mag de machine zes van elke tien minuten snijden. Die vier minuten pauze zijn ook rust voor de compressor, die in de tussentijd de ketel weer op druk brengt. In de praktijk snijdt vrijwel niemand thuis langer dan een minuut achter elkaar, waardoor de gemiddelde belasting lager ligt dan de piek doet vermoeden.

Let bij het instellen op het verschil tussen rustdruk en werkdruk. De manometer laat in rust vaak keurig 6 bar zien, maar zakt zodra je de trekker indrukt. Alleen die tweede waarde telt. Meet dus tijdens het snijden en niet ervoor, want daar zit het verschil tussen een compressor die op papier voldoet en een die het in de praktijk ook doet.

Waar moet je op letten?

✔ Effectieve levering in liter per minuut, niet het aanzuigvermogen op de doos.

✔ Ketelinhoud: onder de 50 liter krijg je bij doorlopend snijden een drukval.

✔ Werkdruk: de compressor moet 6 bar kunnen leveren zodat je aan de machine 4 tot 5 bar overhoudt.

✔ Inschakelduur van de snijder: 60 procent betekent zes minuten snijden per tien minuten, en dus ook rust voor de compressor.

✔ Aansluitwaarde: een zware compressor en een snijder op dezelfde groep laten je zekering springen.

✔ Vochtafscheider en drukregelaar: zonder die twee komt er water in de leiding en wordt de boog onrustig.

Zo pak je het slim aan

Een paar keuzes vooraf schelen je later geld en frustratie:

• Koop de compressor royaler dan je denkt nodig te hebben. Te groot kost stroom, te klein kost slijtdelen en werkplezier.
• Zet de compressor buiten de directe werkruimte als dat kan; deze machines maken flink lawaai bij continu bedrijf.
• Gebruik een aparte groep voor de snijder en laat de compressor niet op diezelfde groep meedraaien.
• Plaats een vochtafscheider zo dicht mogelijk bij de machine, niet alleen bij de compressor.
• Tap de ketel regelmatig af; condenswater verzamelt zich onderin en komt anders alsnog in de leiding.
• Werk je maar af en toe met dun plaatwerk, overweeg dan een snijder met ingebouwde compressor en sla de hele installatie over.

Wat kost dit bij elkaar?

De snijder zelf is het overzichtelijkste deel van de rekening. In onze selectie plasmasnijders lopen de prijzen van 159,99 euro voor een instapmodel met lasfunctie tot 924,99 euro voor een combi-apparaat dat ook TIG en MIG doet. Een degelijke 50A-machine zit daarbinnen rond de 180 tot 300 euro.

De compressor komt daar bovenop en is lastiger in een vast bedrag te vangen, omdat het benodigde formaat afhangt van jouw machine en van hoe lang je achter elkaar snijdt. Een kleine hobbycompressor uit de bouwmarkt volstaat in elk geval niet voor doorlopend werk met 50 ampere. Reken op een serieuze zuigercompressor met een ketel vanaf 50 liter, en controleer de actuele prijzen zelf, want die schommelen sterk per merk en per actie.

Vergeet de verbruikskosten niet. Elektrodes, nozzles en beschermkappen zijn slijtdelen die je bij intensief gebruik binnen weken vervangt. Een compressor die te weinig lucht levert versnelt die slijtage aanzienlijk, waardoor een te kleine compressor zichzelf op termijn dubbel terugbetaalt in vervangingsonderdelen. Voor je rechten bij aankoop en garantie op beide apparaten kun je terecht bij de Consumentenbond.

Veelgemaakte fouten

De eerste en verreweg de duurste: rekenen met het aanzuigvermogen. Wie een compressor van 200 liter per minuut koopt voor een machine die 180 liter vraagt, komt structureel tekort en merkt dat pas na de eerste lange snede.

De tweede: een te kleine ketel. Met 24 liter houdt de compressor het een halve minuut vol en zakt de druk daarna weg, waarna je moet wachten tot hij weer heeft bijgevuld. Bij korte snedes in dun plaatwerk merk je dat nauwelijks, bij een meterslange snede in 6 mm staal des te meer.

De derde: water in de leiding. Perslucht bevat vocht en dat slaat neer in de ketel en de slang. Zonder afscheider komt dat water bij de toorts terecht, waar het de boog onrustig maakt en de slijtdelen aantast. Het is de meest voorkomende oorzaak van een snijder die opeens slechter lijkt te werken.

De vierde heeft niets met lucht te maken maar wel met je gezondheid: snijden in een dichte garage zonder afzuiging. Bij verzinkt staal komen zinkoxiden vrij die griepachtige klachten kunnen geven. Lees de richtlijnen over lasrook en snijrook voordat je begint, en zet minimaal een deur open.

Ervaringen

• Gebruikers die van een kleine bouwmarktcompressor naar een model met 50 liter ketel overstapten, melden vooral verschil in de lengte van de snede die ze in een keer kunnen maken.
• De klacht die het vaakst terugkomt op forums gaat niet over de snijder maar over drukval halverwege het werk.
• Wie zonder vochtafscheider werkt, wijt de onrustige boog meestal eerst aan de machine en pas later aan de leiding.
• Bezitters van een model met ingebouwde compressor noemen vooral het gemak: aansluiten en snijden, zonder installatie.

💬 Twijfel je nog welke machine bij jouw compressor past? Vergelijk de modellen op luchtverbruik in de toplijst.

Ook interessant

De keuze voor een compressor hangt samen met de vraag hoe dik je wilt snijden en hoeveel ampere je daarvoor nodig hebt. Hoe hoger de snijstroom, hoe meer lucht de machine vraagt, dus die twee beslissingen neem je het beste in samenhang.

Praktisch betekent dat het volgende: bepaal eerst de dikste plaat die je realistisch gaat snijden, kies daar de ampereklasse bij, en pas daarna de luchtvoorziening. Wie andersom begint en een bestaande kleine compressor als uitgangspunt neemt, komt bijna altijd uit op een machine die te licht is voor het werk dat hij eigenlijk wil doen.

Een tweede afweging die met de compressor samenhangt is waar je gaat snijden. Werk je vooral buiten of op locatie, dan weegt draagbaarheid zwaar en wordt een compacte machine met een kleine compressor of een ingebouwde eenheid al snel aantrekkelijker dan een zware installatie in een vaste werkplaats. Werk je altijd op dezelfde plek, dan is een grotere compressor met een ruime ketel op de lange termijn de rustigere oplossing, ook al kost hij meer ruimte.

Verder lezen

Wil je zien welke machines welk luchtverbruik opgeven en welke een compressor aan boord hebben, bekijk dan de toplijst met plasmasnijders. Daar staan acht modellen van 159 tot 925 euro, met per model vermeld wat je er nog bij nodig hebt.