Hoe werkt een bio-ethanol haard? Zo brandt hij zonder afvoer

Door Ramon van Berkom

Wat gebeurt er in de brander?

Een bio-ethanol haard werkt zonder bewegende delen, elektronica of aansluiting. In de kern zit een metalen brander met daarin een reservoir. Bij de meeste modellen ligt in dat reservoir keramisch materiaal of steenwol dat de vloeistof volledig opzuigt. Daardoor staat er geen plas brandstof in de haard en verbrandt alleen de damp die vrijkomt aan het oppervlak.

Steek je de brander aan, dan ontsteekt die damplaag. Naarmate de brander opwarmt, verdampt de ethanol sneller en wordt de vlam hoger en stabieler. Dat verklaart waarom een ethanol haard de eerste minuten een lagere vlam geeft dan na een kwartier. Bij eenvoudige tafelmodellen zit er geen absorberend materiaal in en brandt de vloeistof rechtstreeks; die modellen laten zich lastiger doven en vragen extra voorzichtigheid.

Waarom is er geen rookkanaal nodig?

Bij een volledige verbranding van ethanol blijven er twee producten over: waterdamp en koolstofdioxide. Er ontstaat geen rook, roet of as, en dus is er niets af te voeren. Precies dat maakt dit type haard mogelijk in een huurwoning, een appartement of een kamer zonder schoorsteen.

Het verschil met een houtkachel zit dus niet in de vlam maar in de brandstof. Hout bevat vaste bestanddelen die als rook en fijnstof vrijkomen; ethanol is een zuivere vloeistof die vrijwel volledig verbrandt. Bij lage of onrustige vlammen kan er alsnog een lichte geur ontstaan, meestal bij het aansteken en doven.

Waarom moet je dan toch ventileren?

Hier spreken verkopers elkaar tegen. Sommige webshops schrijven dat ventileren niet nodig is in een kamer groter dan twintig vierkante meter, andere noemen ventilatie juist noodzakelijk. Het onderliggende feit lost die tegenspraak op: de verbranding gebruikt zuurstof uit de kamer en geeft waterdamp en koolstofdioxide terug.

In een goed geventileerde ruimte is dat geen probleem. In een kleine, goed geisoleerde en volledig gesloten kamer daalt het zuurstofgehalte en stijgt de luchtvochtigheid, wat je merkt aan beslagen ramen en een benauwde lucht. De praktische regel: zet tijdens het branden een raam op een kier of laat de mechanische ventilatie aanstaan, hoe groot de kamer ook is. Dat kost je niets en neemt de discussie weg.

Hoeveel brandstof gebruikt een ethanol haard?

Reken op ongeveer 0,3 tot 0,5 liter per uur bij een gemiddelde brander. Een grote brander met een tank van anderhalf tot twee liter komt daarmee op drie tot zes uur brandtijd. Een compacte tafelhaard heeft een veel kleiner reservoir en haalt vaak een tot twee uur per vulling.

De vlamhoogte bepaalt het verbruik. Modellen met een schuifdover laten je de opening kleiner maken, waardoor de vlam lager wordt en de vulling langer meegaat. Zonder die schuif brandt de haard altijd op vol vermogen tot de brandstof op is. Wat dat per avond kost en waarom dit type haard geen verwarming vervangt, rekenen we voor in onze koopgids over de nadelen, warmte en kosten.

Hoe steek je hem veilig aan?

Vul de brander tot maximaal de aangegeven streep, meestal ongeveer twee derde. Veeg gemorste vloeistof direct weg voordat je aansteekt, want gemorste ethanol vat vlam zodra het vuur erbij komt. Gebruik een lange aansteker of een lucifer met een lange steel en houd je hand boven en niet naast de brander.

Doven doe je met de meegeleverde doofplaat of het schuifdeksel, nooit met water en nooit door erop te blazen. Heeft je model geen dover, dan laat je de brander uitbranden; dat is precies de reden om bij aankoop op een meegeleverde doofplaat te letten.

Bijvullen: de belangrijkste regel

Vul nooit bij op een warme of brandende brander. Dit is de bekendste oorzaak van ongelukken met dit product. De hete brander laat de ethanol direct verdampen, waarna de damp kan ontsteken voordat de vloeistof de brander bereikt.

Laat de haard daarom volledig afkoelen voordat je nieuwe brandstof toevoegt. Reken op drie kwartier tot een uur. Gebruik een trechter of de meegeleverde vulslang en bewaar de voorraad brandstof buiten de kamer waar de haard staat.

Handmatig of semi-automatisch

Vrijwel alles wat je online los kunt bestellen is een handmatig model: zelf vullen, zelf aansteken, zelf doven. In het duurdere showroomsegment bestaan semi-automatische haarden met een elektronische ontsteking en een afstandsbediening, soms met een sensor die de vlam bewaakt.

Die techniek verklaart het prijsverschil tussen een tafelhaard van veertig euro en een inbouwhaard van boven de duizend. De vlam zelf werkt bij beide precies hetzelfde; je betaalt voor bediening, veiligheidssensoren en afwerking.

Waar let je op qua keurmerk?

De Europese norm voor deze producten is NEN-EN 16647. In het betaalbare segment draagt vrijwel geen enkel model die norm, en ook een TUV-keurmerk zie je zelden onder de honderd euro. Dat betekent niet dat een goedkoop model per definitie onveilig is, maar wel dat jij de omstandigheden bepaalt: stabiele onbrandbare ondergrond, ruime afstand tot gordijnen en meubels, en nooit onbeheerd laten branden.

Achtergrondinformatie over open vuur in huis staat op brandweer.nl, en over binnenlucht en ventilatie op rivm.nl.

Welke brandstof hoort erin?

Gebruik uitsluitend bio-ethanol die voor sfeerhaarden is bedoeld, met een zuiverheid van rond de 96 procent. Lagere zuiverheid geeft meer geur en roetaanslag op het glas. Brandspiritus, lampenolie en gel zijn andere producten en horen niet in een ethanol brander.

Gel- en parafinemodellen lijken er van buiten op, maar werken anders en zijn niet uitwisselbaar. Controleer bij aankoop dus altijd of er letterlijk bio-ethanol als brandstof wordt genoemd.

Is dit type haard iets voor jou?

Werkt de haard zoals je hoopte, dan is de vervolgvraag welk type bij je ruimte past: een tafelmodel, een vrijstaand kachelmodel of een inbouwhaard. Die staan naast elkaar in onze toplijst met de beste bio-ethanol haarden, en van de bestverkochte tafelhaard schreven we een uitgebreide review van de Fiérza Luxe Sfeerhaard XXL.

Twijfel je nog, lees dan eerst de nadelen, de werkelijke warmte en de gebruikskosten. Dat is de eerlijkste toets: wie warmte zoekt, koopt beter iets anders; wie het vuurbeeld wil, krijgt hier precies wat de techniek belooft.