Welke compressor heb je nodig voor een straalcabine?

Door Ramon van Berkom

Het getal dat telt is niet de ketelinhoud

Vraag iemand hoe groot zijn compressor is en het antwoord is bijna altijd een getal in liters: 24, 50, 100. Dat is de ketelinhoud, en die zegt niets over of je ermee kunt stralen. De ketel is een buffer. Hij bepaalt hoe lang je door kunt voordat de motor moet bijladen, niet hoeveel lucht er per minuut uit komt.

Stralen is een continu verbruik. Zodra je de trekker indrukt loopt er onafgebroken lucht doorheen, minutenlang. Een grote ketel met een zwakke motor is dan binnen een halve minuut leeg en daarna ben je afhankelijk van wat de motor bijmaakt. Een kleinere ketel met een sterke motor werkt in de praktijk beter.

Waar je wel naar kijkt is het luchtdebiet in liter per minuut, soms afgekort als l/min. Dat staat op het typeplaatje op de ketel of in de handleiding. Hoe een compressor lucht verplaatst en waarom debiet en druk twee verschillende dingen zijn, staat helder beschreven in de technische uitleg over compressoren.

Let op: fabrikanten geven twee verschillende getallen op

Dit is het punt waar de meeste mensen alsnog misgrijpen, ook als ze wel naar het debiet kijken. Op veel compressoren staat de aanzuigcapaciteit vermeld. Dat is hoeveel lucht de pomp aan de ingang naar binnen trekt, en dat is een gunstiger getal dan wat er aan de andere kant daadwerkelijk uitkomt.

Het bruikbare cijfer heet de effectieve afgifte, soms aangeduid als FAD. Dat is wat er werkelijk uit de koppeling komt bij werkdruk. Door verliezen in de pomp, de warmte en de weerstand in het systeem ligt dat getal grofweg dertig tot veertig procent lager dan de aanzuigcapaciteit.

Concreet: staat er 250 liter per minuut aanzuigcapaciteit op je compressor, reken dan op ongeveer 150 tot 175 liter per minuut effectief. Dat is precies het verschil tussen wel en niet comfortabel kunnen stralen. Staat alleen de aanzuigcapaciteit vermeld, deel dan door anderhalf voor een realistische inschatting en ga daarmee rekenen.

Hoeveel lucht vraagt jouw klasse cabine

De spreiding is groter dan je zou verwachten, en loopt niet netjes gelijk op met de inhoud van de kast. Twee cabines uit dezelfde productlijn kunnen ver uit elkaar liggen.

• Klein tafelmodel, 30 tot 35 liter. Vanaf ongeveer 145 liter per minuut. De enige klasse waarmee een stevige hobbycompressor realistisch uit de voeten kan.
• Tafelmodel 80 tot 110 liter. Grofweg 200 tot 250 liter per minuut, al geven veel fabrikanten in deze klasse helemaal geen debiet op.
• Staand model 175 tot 220 liter. Minimaal 250 liter per minuut. Dat getal staat bij sommige modellen zelfs in de productnaam.
• Grote cabine met afzuiging, 350 liter en meer. Rond de 350 liter per minuut bij 6 bar. Dit is werkplaatsniveau, geen hobbycompressor.

Wat opvalt bij het vergelijken is hoe vaak dit cijfer ontbreekt. Juist bij de instapmodellen, waar de koper met de krapste compressor zit, zwijgt de fabrikant er het vaakst over. Dat is geen toeval en het is een reden om bij twijfel een klasse ruimer te rekenen dan de verkoper suggereert.

Waar moet je op letten?

checkmark Het luchtdebiet in liter per minuut, niet de ketelinhoud

checkmark Of dat getal de aanzuigcapaciteit of de effectieve afgifte is

checkmark Bij welke werkdruk het debiet is opgegeven, meestal 6 bar

checkmark De inschakelduur, want stralen is continu werk en geen korte piek

checkmark Of er een waterafscheider tussen compressor en cabine zit

checkmark De binnendiameter van je luchtslang en de koppelingen

Druk en debiet horen bij elkaar

Een debiet zonder bijbehorende druk zegt niet zoveel. Fabrikanten geven het verbruik meestal op bij een bepaalde werkdruk, vaak 6 bar. Straal je op lagere druk, dan daalt het verbruik maar ook het resultaat. Op hogere druk gaat het sneller maar loopt je ketel harder leeg.

Voor de meeste klussen thuis ligt de praktische werkdruk tussen de 4 en 6 bar. Bij zachte materialen als aluminium ga je bewust lager zitten om geen putjes te slaan, bij dikke roest op staal wil je juist tegen de 6 bar aan. Vergelijk dus altijd debiet en druk in combinatie: 250 liter per minuut bij 4 bar is iets heel anders dan bij 8 bar.

De inschakelduur, het vergeten getal

Een hobbycompressor is vaak gebouwd voor korte pieken: banden oppompen, nieten, een verfpistool. Stralen is het tegenovergestelde. Je vraagt minuten achtereen lucht en de motor draait bijna continu.

Daarom staat er bij betere modellen een inschakelduur vermeld, soms als percentage. Vijftig procent betekent dat de compressor de helft van de tijd mag draaien en de andere helft moet afkoelen. Een compressor die op papier genoeg lucht levert kan alsnog oververhitten en uitvallen als hij daar niet voor gebouwd is.

Merk je dat je compressor tijdens het stralen heet wordt en de thermische beveiliging aanslaat, dan is dat geen defect maar een teken dat het apparaat buiten zijn bedoelde gebruik werkt. Kortere sessies met pauzes ertussen helpen, maar structureel is dit het signaal om naar een zwaarder model te kijken.

Vocht is de stille saboteur

Dit punt wordt in vrijwel geen enkele productbeschrijving genoemd en het is de meest voorkomende oorzaak van een verstopte cabine. Perslucht bevat vocht. Bij het samenpersen en weer afkoelen slaat dat neer als condens in de ketel en in de leiding.

In een straalcabine komt dat vocht bij het straalmiddel terecht. Droog grit stroomt vrij, vochtig grit klontert en verstopt het mondstuk. Je denkt dan dat er iets mis is met de cabine, terwijl het probleem tussen je compressor en de kast zit.

De oplossing is eenvoudig en kost weinig: zet een waterafscheider in de luchtleiding, zo dicht mogelijk bij de cabine. Tap daarnaast wekelijks de ketel van je compressor af via het kraantje onderop. Daar komt vaak meer water uit dan je verwacht, zeker in een vochtige schuur. Bewaar je straalmiddel bovendien droog en gesloten.

Zo pak je het slim aan

Vijf stappen die je een miskoop of een frustrerende middag besparen.

• Zoek eerst het typeplaatje van je compressor op en noteer het debiet en de opgegeven druk.
• Staat er aanzuigcapaciteit, deel dan door anderhalf voor een realistisch cijfer.
• Kies een cabine die met meerdere mondstukken wordt geleverd; met het kleinste kun je onder je debiet duiken.
• Gebruik een slang met voldoende binnendiameter, want een dunne slang smoort het debiet alsnog.
• Zet een waterafscheider vlak voor de cabine en tap je ketel wekelijks af.

Wat als je compressor net te krap is

Je hoeft niet meteen een nieuwe compressor te kopen. Er zijn drie routes, in volgorde van kosten.

De goedkoopste is het kleinste mondstuk gebruiken. Een kleiner mondstuk vraagt minder lucht en je straalt langzamer, maar je werkt door in plaats van te wachten. Cabines die met een set van vier keramische mondstukken komen zijn daarom vergevingsgezinder dan modellen met een vaste kop. Hoe dat bij het meest verkochte instapmodel uitpakt lees je in de review van de Arebos 90 liter.

De tweede route is een extra luchtketel bijplaatsen. Dat vergroot je buffer zodat je langer kunt doorstralen voordat de motor moet bijladen. Het lost het onderliggende tekort niet op, maar het maakt het werkritme aangenamer bij korte klussen.

De derde route is een zwaardere compressor. Reken erop dat een model dat comfortabel meekomt met een middelgrote cabine al snel meer kost dan de cabine zelf. Dat maakt deze aankoop een pakket in plaats van een los apparaat, en het is de reden om de compressor eerst te bepalen en de maat daarna. Hoe die volgorde precies werkt staat in de koopgids over waar je op moet letten.

Slang, koppelingen en de laatste meter

Je kunt een compressor hebben die op papier ruim voldoet en toch te weinig lucht bij de cabine krijgen. De oorzaak zit dan in de leiding ertussen. Elke meter slang, elke bocht en elke koppeling kost druk en debiet.

De binnendiameter is daarbij belangrijker dan de lengte. Een dunne slang smoort de doorstroming ongeacht wat je compressor levert, vergelijkbaar met een tuinslang die je dichtknijpt. Voor stralen wil je een ruimere binnendiameter dan de standaardslang die vaak bij een compressor wordt meegeleverd, want die is gemaakt voor een verfpistool of een nietmachine en niet voor continu verbruik.

Let ook op snelkoppelingen. Er zijn types met een merkbaar smallere doorlaat, en twee of drie van die koppelingen achter elkaar tellen op. Werk je met een lange leiding, houd de slang dan zo kort als praktisch mogelijk en vermijd onnodige tussenkoppelingen. Twijfel je of de leiding je knelpunt is, koppel de cabine dan eens rechtstreeks op een korte slang aan de compressor en vergelijk het verschil.

Veelgemaakte fouten

De klassieker is al genoemd: kijken naar de ketelinhoud in plaats van naar het debiet. Direct daarna komt het verwarren van aanzuigcapaciteit met effectieve afgifte, wat een verschil van dertig tot veertig procent kan maken.

Fout drie is de slang. Je kunt een prima compressor hebben en toch te weinig lucht bij de cabine krijgen doordat de slang te dun of te lang is, of doordat er een smalle snelkoppeling in zit. Bij een slang van tien meter of langer is dit een reeel probleem.

Fout vier is de waterafscheider overslaan omdat het een extra uitgave lijkt. Die kost een fractie van de cabine en voorkomt het meest voorkomende gebruiksprobleem.

Fout vijf is het geluid onderschatten. Een compressor die minutenlang op vollast draait is fors luider dan bij kort gebruik, en in een gesloten schuur valt dat tegen. Wanneer geluid schadelijk wordt en vanaf welk niveau gehoorbescherming verstandig is, legt het Arboportaal over geluid op het werk uit. Een simpele gehoorbeschermer erbij is geen overdreven maatregel.

Fout zes is de compressor in dezelfde ruimte zetten als de cabine zonder daar over na te denken. De compressor zuigt lucht aan, en in een schuur waar je net hebt gestraald hangt fijn stof. Dat stof komt via het aanzuigfilter je compressor in en slijt hem sneller. Zet het apparaat bij voorkeur een ruimte verderop of houd het aanzuigfilter schoon.

Ervaringen

• Te weinig luchtdebiet is verreweg de meest genoemde teleurstelling bij een eerste cabine.
• Verstopte mondstukken blijken bij navraag vaak vocht in de leiding te zijn, niet slecht grit.
• Wie overstapt op een zwaardere compressor noemt het doorwerken zonder wachten als grootste winst.
• Het verschil tussen aanzuigcapaciteit en effectieve afgifte verrast bijna iedereen bij de eerste aankoop.

chat-emoji Twijfel je of je compressor volstaat? Noteer het debiet en de druk van het typeplaatje en vergelijk dat met de klasse cabine die je op het oog hebt.

Ook interessant

Weet je nog niet welke maat kast bij je werkstukken past, begin dan bij de maatgids voor straalcabines. Daar staat per klasse de bruikbare binnenmaat en wat erin past. Wat je bij een defecte compressor of cabine binnen de garantietermijn mag verwachten, legt de Consumentenbond per productgroep uit.

Verder lezen

Per model in de toplijst met straalcabines staat vermeld wat bekend is over het luchtverbruik, inclusief de modellen waarbij de fabrikant dat cijfer niet opgeeft.

Weet je welk debiet je compressor levert, dan kun je direct naar de toplijst en daar de klassen naast elkaar leggen.