Welke maat straalcabine heb je nodig? Zo meet je het goed

Door Ramon van Berkom

Waarom de maat de eigenlijke koopvraag is

Bij de meeste apparaten kies je op vermogen of merk. Bij een straalcabine is dat anders: het is een kast, en een kast is bruikbaar of niet. Past je werkstuk er niet in, dan is de rest van de specificaties niet meer relevant. Zo simpel is het.

Toch is dit precies het punt waar bijna geen enkele verkoper je bij helpt. Op de productpagina staat een getal in liters, en soms de buitenmaat. Wat je nodig hebt is de binnenmaat en het antwoord op de vraag of jouw specifieke onderdeel erin past. Die vertaalslag moet je zelf maken.

Daar komt bij dat te groot kopen ook niet gratis is. Een grotere cabine vraagt meer lucht van je compressor, meer straalmiddel om de trechter te vullen en meer vloeroppervlak in je schuur. De juiste maat is dus echt de juiste maat, niet de grootste die je kunt betalen.

Van liters naar bruikbare centimeters

De inhoud in liters is een volumemaat van de hele kast, inclusief de trechter onderin waar het grit in valt. Die trechter kost ruimte die je niet als werkruimte kunt gebruiken. Wat overblijft is de bruikbare binnenmaat, en die wordt zelden vermeld.

Van de drie afmetingen is de hoogte bijna altijd de beperkende factor. Breedte en diepte vallen meestal mee, maar de ruimte tussen de bodem en het deksel is krap bij tafelmodellen. Een kast met een binnenmaat van 58 bij 48 bij 30 centimeter klinkt ruim, tot je beseft dat die 30 centimeter bepaalt wat er rechtop in kan.

Er is nog een tweede reden waarom je ruimer moet meten dan je werkstuk. Je moet er met het straalpistool omheen kunnen en het onderdeel kunnen draaien terwijl je bezig bent. Anders straal je een kant schoon en zit je met de rest in je maag. Reken daarom minstens tien centimeter extra in elke richting, en bij een rond of hoekig voorwerp liever wat meer.

Waar moet je op letten?

checkmark De binnenmaat in centimeters, niet de inhoud in liters

checkmark De binnenhoogte specifiek, want dat is meestal de beperking

checkmark Of de opgegeven maat de binnenkant of de buitenkant is

checkmark Tien centimeter speling rond je grootste werkstuk om te kunnen draaien

checkmark Het draagvermogen van de werkbodem bij zware onderdelen

checkmark Of de kast op je werkbank past en of die het gewicht draagt

De maten op een rij, met wat er in past

Hieronder de klassen zoals ze in het aanbod voorkomen, met per klasse een realistisch beeld van wat je erin kwijt kunt. De genoemde binnenmaten komen van de modellen waarvan de fabrikant ze daadwerkelijk opgeeft.

30 tot 35 liter, tafelmodel voor precisiewerk. Binnenmaat rond 41 bij 31 bij 25 centimeter. Hierin gaan bouten, moeren, scharnieren, carburateuronderdelen, sieraden en modelbouwdelen. Vraagt de minste lucht van alle klassen, wat hem geschikt maakt voor een bescheiden compressor. Zodra je werkstuk groter is dan een vuist wordt het krap werken.

80 tot 90 liter, het algemene tafelmodel. Binnenmaat rond 58 bij 48 bij 30 centimeter bij de modellen die het opgeven. Dit is de maat waar de meeste thuisklussers bij uitkomen. Een velg tot ongeveer 15 inch past erin, evenals een compleet carburateurhuis, beslag, gereedschap en kleinere gietijzeren onderdelen. Let op die 30 centimeter hoogte.

110 liter, de tussenmaat. Ongeveer de klasse waarop een velg van 17 inch net past. Het verschil met 90 liter lijkt klein op papier maar is in de praktijk precies het verschil tussen wel en niet passen bij moderne auto- en SUV-velgen. Vraagt navenant meer lucht.

175 tot 220 liter, het staande model. Binnenmaat rond 83 bij 53 bij 53 centimeter bij een 220-liter kast. Je werkt rechtop in plaats van gebogen over een werkbank, en dat merk je na een half uur. Er past fors meer in, maar de kast neemt ook vloeroppervlak in beslag en vraagt meestal minstens 250 liter lucht per minuut.

350 liter en groter, semi-professioneel. Binnenmaat kan oplopen tot 117 bij 88 bij 82,5 centimeter. Hier passen motorblokken, complete framedelen en meerdere velgen tegelijk. Alleen zinvol met ingebouwde afzuiging en een compressor die 350 liter per minuut bij 6 bar aankan. Zo'n kast weegt al snel 160 kilo, dus reken op een vaste plek.

Bij de modellen waarvan de binnenmaat niet wordt opgegeven, wat vaker voorkomt dan je zou willen, kun je een vuistregel hanteren: de bruikbare hoogte is grofweg een derde tot de helft van de kastdiepte, doordat de trechter de rest opslokt. Vraag bij twijfel de verkoper om de binnenmaat voordat je bestelt.

De velgvraag, want die stellen de meeste kopers

Velgen zijn veruit het meest gestraalde werkstuk in de thuiswerkplaats, dus die verdient een aparte alinea. De diameter in inch is niet het hele verhaal: een velg heeft ook breedte, en hij moet plat of schuin in de kast kunnen liggen terwijl jij er met het pistool omheen kunt.

Als vuistregel past een velg van 14 of 15 inch in de klasse van 80 tot 90 liter, en heb je vanaf 16 of 17 inch de 110-literklasse of groter nodig. Wil je meerdere velgen achter elkaar doen zonder telkens de kast open te moeten, dan kom je bij een staand model uit. Meet in twijfelgevallen je velg inclusief de band eraf, dus alleen het metaal, en houd rekening met de hoogte van de velgster.

Waarom stralen bij velgen zo goed werkt en schuren niet, heeft te maken met de vorm. Achter de spaken, in de hoeken bij het ventiel en rond de boutgaten kom je met schuurpapier nooit gelijkmatig. Het straalmiddel wel. Wie het achterliggende principe wil lezen vindt bij de technische uitleg van het straalproces een heldere beschrijving van hoe perslucht en korrels samen het oppervlak bewerken.

Zo pak je het slim aan

Een paar praktische stappen die je een verkeerde bestelling besparen.

• Leg je grootste werkstuk op de werkbank en meet lengte, breedte en hoogte in centimeters.
• Tel bij elke maat tien centimeter op voor draai- en pistoolruimte.
• Controleer of de opgegeven maat de binnen- of buitenkant betreft, en vraag het na als het er niet staat.
• Meet ook je werkbank: past de kast erop en draagt die het gewicht van kast plus grit?
• Ga bij twijfel tussen twee klassen een maat omhoog, mits je compressor het luchtdebiet aankan.

Meet ook de plek waar de kast komt te staan

De binnenmaat bepaalt of je werkstuk past, de buitenmaat bepaalt of de kast in je schuur past. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het wordt met regelmaat vergeten. Denk aan de ruimte die je nodig hebt om het deksel volledig te openen, want dat scharniert naar achteren en heeft dus vrije hoogte nodig.

Bij een tafelmodel telt vooral het draagvermogen van je werkbank. Een kast van 90 liter weegt leeg rond de zeventien kilo, en met een gevulde trechter komt daar een flinke hoeveelheid straalmiddel bij. Een stevige bank heeft daar geen moeite mee, een lichte klapbank wel. Reken bovendien op de werkhoogte: sta je gebogen over een tafelmodel dat te laag staat, dan merk je dat na een half uur in je rug.

Vanaf de staande modellen is een werkbank niet meer aan de orde. Die kasten hebben een eigen frame en de grootste uitvoeringen wegen richting 160 kilo. Reken dan op een vaste plek op de vloer, bij voorkeur in de buurt van je compressor zodat je niet met tien meter slang door de schuur hoeft te lopen, en met een stopcontact binnen bereik voor de verlichting en eventuele afzuiging.

Wat de maat doet met de prijs

De prijs loopt niet netjes lineair op met de liters. De sprong van een tafelmodel van 90 liter naar een tafelmodel van een vakmerk kost ongeveer honderd euro, terwijl je voor dezelfde honderd euro elders een flink grotere kast krijgt. De echte prijssprong zit bij de overgang naar een staand model en daarna bij de modellen met ingebouwde afzuiging.

Grofweg ziet de band er zo uit: een tafelmodel van 90 liter begint rond de 117 euro, een tafelmodel van een vakmerk zit rond de 220, een staande cabine met een voorraad straalmiddel erbij rond de 480, en de grootste kast met afzuiging ruim 1.650 euro. Die laatste sprong betaal je niet voor de liters maar voor de afzuiging en de bouwkwaliteit.

Reken bij een grotere kast ook op meer straalmiddel. De trechter moet gevuld zijn voordat het systeem goed aanzuigt, en bij een staand model praat je over tientallen kilo's in plaats van een paar. Dat gebruikte grit moet uiteindelijk ook afgevoerd worden; bij Milieu Centraal vind je hoe je met dit soort werkplaatsafval omgaat.

Veelgemaakte fouten bij het kiezen van de maat

De klassieke misser is varen op het aantal liters zonder naar de binnenhoogte te kijken. Dat is de fout waar de meeste retourzendingen vandaan komen.

Fout twee is niet meerekenen dat je moet kunnen draaien. Je werkstuk past precies, maar je krijgt het pistool er niet omheen en je straalt uiteindelijk alleen de bovenkant fatsoenlijk schoon.

Fout drie is de maat kiezen zonder naar de compressor te kijken. Een grotere kast vraagt meer lucht per minuut, en een compressor die net genoeg was voor een tafelmodel komt bij een staand model tekort. Hoe je dat doorrekent staat in de koopgids over waar je op moet letten.

Fout vier is de maat kiezen op het duurste onderdeel dat je ooit denkt te gaan stralen in plaats van op wat je daadwerkelijk doet. Wie eenmaal per drie jaar een motorblok wil stralen, kan dat ene onderdeel beter uitbesteden dan er een kast van 350 liter voor kopen die de rest van de tijd te groot en te dorstig is.

Fout vijf is de werkbank vergeten. Een kast van 90 liter met gevulde trechter weegt al tientallen kilo's, en een staand model is helemaal geen bankwerk meer. Blijkt de maat achteraf toch verkeerd, dan is het goed te weten dat je bij een online aankoop wettelijke rechten hebt; wat je precies mag verwachten legt de Consumentenbond per situatie uit.

Ervaringen

• De binnenhoogte wordt vaker als tegenvaller genoemd dan de breedte of de diepte.
• Kopers die vooral velgen doen wijzen achteraf het vaakst op de stap van 15 naar 17 inch.
• Wie van een tafelmodel naar een staand model gaat noemt de werkhouding als grootste winst, niet de inhoud.
• Te groot gekocht komt zelden terug als klacht, te klein gekocht wel.

chat-emoji Twijfel je tussen twee klassen? Pak het grootste onderdeel dat je het komende jaar wilt stralen en kies daar ruim omheen.

Ook interessant

Het instapmodel in de 90-literklasse waar de meeste kopers bij uitkomen staat beschreven in de review van de Arebos 90 liter. Wil je eerst de volgorde van je afwegingen scherp hebben, begin dan bij de koopgids over waar je op moet letten.

Verder lezen

De volledige selectie staat in de toplijst met straalcabines, geordend van klein tafelmodel voor precisiewerk tot grote cabine met afzuiging. Per model lees je de maat en waar hij voor bedoeld is.

Weet je welke klasse je zoekt, dan kun je direct naar de toplijst en daar vergelijken op binnenmaat en luchtverbruik.