Zelf zandstralen of laten doen? Zo reken je het uit

Door Ramon van Berkom

Waarom dit een rekensom is en geen principekwestie

Wie zandstralen googelt komt twee werelden tegen. Aan de ene kant straalbedrijven die het voor je doen, aan de andere kant forums vol mensen die het zelf doen met wisselend succes. Wat ontbreekt is de pagina die de twee eerlijk naast elkaar zet, en dat is jammer, want het antwoord verschilt per klus.

De kern van de afweging: uitbesteden betaal je per klus, een eigen cabine betaal je een keer. Straal je eenmalig, dan wint uitbesteden bijna altijd. Straal je elk jaar wel iets, dan verdient een eigen kast zichzelf verrassend snel terug. Het omslagpunt hangt af van drie dingen: wat de klus bij een bedrijf kost, of je al een geschikte compressor hebt, en of je werkstuk uberhaupt in een cabine past.

De vier routes op een rij

Route 1: laten doen. Je brengt je onderdelen naar een straalbedrijf of velgspecialist en haalt ze kaal weer op. Geen investering, geen rommel, professioneel resultaat. Je betaalt per onderdeel en je bent afhankelijk van een afspraak en soms van transport.

Route 2: een mobiele straalunit huren. Voor grote objecten die nergens in passen: een hek, een aanhanger, een gevel. Let op de bijkomende posten, want naast de daghuur betaal je vaak servicekosten, verzekering per dag en het straalmiddel per zak. Buiten stralen betekent bovendien dat het grit weg is na gebruik en dat je omgeving onder het stof zit.

Route 3: zelf stralen bij een straalbedrijf. Een minder bekend tussenmodel: sommige bedrijven verhuren een straalcabine of straalruimte op hun eigen locatie, met begeleiding erbij. Jij levert de arbeid, zij de apparatuur en de kennis. Je betaalt de machinetijd en het straalmiddel, vaak per kwartier of per zak. Interessant voor eenmalige klussen die te groot zijn voor een thuiskast maar waar je de arbeidskosten van een professional op wilt besparen.

Route 4: een eigen straalcabine. De enige route met een aanschaf, en de enige waarbij elke volgende klus vrijwel gratis is. Het grit wordt in de kast hergebruikt, dus na de aanschaf betaal je alleen af en toe een zak straalmiddel en wat verbruiksartikelen. De beperking is de maat: alleen losse onderdelen die in de kast passen.

Waar moet je op letten?

checkmark Hoe vaak je realistisch gaat stralen, eenmalig of terugkerend

checkmark Of je werkstukken in een cabine passen of dat het om grote objecten gaat

checkmark Of je al een compressor hebt die genoeg lucht levert

checkmark De bijkomende posten bij huren: service, verzekering en straalmiddel per zak

checkmark Transport: krijg je het werkstuk uberhaupt bij een bedrijf

checkmark Wat je tijd je waard is, want zelf stralen kost meer uren dan mensen inschatten

Wat kost laten doen

Prijzen verschillen per bedrijf en per regio, maar de bandbreedtes zijn redelijk stabiel. Voor het los stralen van een autovelg rekenen velgspecialisten rond de 50 euro per velg, exclusief btw. Wil je de velgen daarna ook gepoedercoat hebben, dan zit je al snel vanaf 100 euro per velg voor het complete traject van ontlakken, stralen en coaten.

Losse werkplaatsonderdelen lopen uiteen van enkele tientjes voor iets kleins tot een paar honderd euro voor een groot of bewerkelijk stuk. Op forums duiken soms scherpere lokale prijzen op, bijvoorbeeld een complete set velgen voor enkele tientjes, dus rondbellen loont. Vraag altijd een prijs vooraf en wat er precies bij inbegrepen is, want stralen en ontvetten of afplakken zijn niet overal hetzelfde pakket. Wat je bij een offerte en bij schade aan je onderdelen mag verwachten, legt de Consumentenbond voor diensten in het algemeen uit.

Wat kost zelf doen, en waar ligt het omslagpunt

Een complete instapcabine van 90 liter kost rond de 117 euro. Daar komt straalmiddel bij, reken op enkele tientjes voor een ruime voorraad korund of glasparels die je in de kast telkens hergebruikt. Heb je al een compressor die genoeg lucht levert, dan is dat de hele investering.

Nu de rekensom. Een set van vier velgen laten stralen kost bij de gangbare tarieven rond de 200 euro. Een eigen cabine plus grit kost minder dan dat. Met andere woorden: wie een compressor heeft, verdient de kast bij de eerste serieuze klus al terug. Bij de tweede klus straal je feitelijk gratis, en dat is de reden dat dit voor terugkerende klussers zo'n aantrekkelijke aanschaf is.

De som kantelt zodra de compressor erbij moet. Een model dat comfortabel meekomt met een straalcabine kost al snel meer dan de cabine zelf, en dan schuift het omslagpunt naar twee tot vier klussen. Nog steeds haalbaar voor wie vaker straalt, maar niet meer vanzelfsprekend voor een eenmalig project. Hoeveel lucht je precies nodig hebt en hoe je dat van het typeplaatje afleest, staat in de compressorgids.

En reken eerlijk met de maat. Een cabine werkt alleen voor onderdelen die erin passen; een hek, een frame of een carrosserie valt af. Welke klasse bij welk werkstuk hoort lees je in de maatgids voor straalcabines.

Zo pak je het slim aan

Een paar vuistregels die de keuze snel scherp maken.

• Tel je klussen voor de komende twee jaar. Een keer is uitbesteden, elk jaar iets is kopen.
• Check eerst je compressor, want die bepaalt of zelf doen goedkoop of duur uitpakt.
• Vraag bij uitbesteden altijd een prijs vooraf per onderdeel, inclusief wat erbij zit.
• Combineer gerust: kleine onderdelen zelf in de kast, het ene grote object een keer uitbesteden.
• Huur je een unit, tel dan service, verzekering en straalmiddel bij de daghuur op voor je vergelijkt.

De rekensom per soort klus

Een set velgen. Uitbesteden kost bij de gangbare tarieven rond de 200 euro voor vier stuks, los stralen zonder coating. Zelf doen kost eenmalig een cabine plus grit, samen minder dan die ene factuur, mits je compressor genoeg lucht levert en de velgmaat in de kast past. Vanaf 16 of 17 inch heb je daarvoor de ruimere klasse nodig. Conclusie: met compressor wint zelf doen al bij de eerste set, zonder compressor pas bij de tweede of derde.

Een motorblok of groot gietstuk. Past niet in een thuiskast, dus zelf doen valt af. De keuze gaat hier tussen volledig uitbesteden, met tarieven die per bedrijf sterk verschillen en al snel in de honderden euro's lopen, of zelf stralen bij een straalbedrijf op locatie, waar je alleen machinetijd en straalmiddel betaalt. Voor wie de uren ervoor over heeft is die tweede route merkbaar goedkoper.

Een tuinset, hek of trap. Te groot voor een kast en vaak te bewerkelijk om rendabel uit te besteden, want hier betaal je een professional per uur. Dit is het domein van de gehuurde mobiele unit, met alle bijkomende posten van dien, of van de eerlijke vraag of schuren en ontroesten met de hand hier niet volstaat. Reken beide door voordat je kiest, want bij dit soort objecten lopen de bedragen het verst uiteen.

Wanneer laten doen gewoon wint

Bij grote objecten. Een carrosserie, een stalen hek, een trap of een gevel past in geen enkele thuiskast, en buiten stralen met een gehuurde unit is stoffig, eenmalig duur in straalmiddel en zonder ervaring lastig netjes te krijgen. Hoe het proces technisch werkt en waarom het resultaat zo afhangt van druk en straalmiddel, lees je bij de technische uitleg van zandstralen.

Ook bij een eenmalige klus zonder compressor wint uitbesteden. En er is een derde geval: wanneer het stralen onderdeel is van een groter traject, zoals velgen die daarna gepoedercoat worden. Het bedrijf dat coat, straalt meestal zelf voor, en dan is los zelf stralen dubbel werk.

Wanneer zelf doen wint

Bij terugkerend werk aan losse onderdelen. De restaurateur die elk seizoen wel iets onder handen heeft, de sleutelaar met een oldtimer, de kippenhouder die beslag en gereedschap bijhoudt. Voor die groep is de eigen kast na een of twee klussen terugverdiend en daarna feitelijk gratis, en je hoeft nooit meer te wachten op een afspraak of te rijden met een aanhanger vol onderdelen.

Zelf doen heeft ook een kwaliteitskant die zelden wordt genoemd: je bepaalt zelf hoe voorzichtig je bent. Dun plaatwerk en aluminium wil je met lage druk en glasparels doen, en dat soort maatwerk krijg je bij een bedrijf dat op tempo werkt niet altijd. Wat je daarvoor nodig hebt aan kast en toebehoren staat per model in de toplijst met straalcabines. Werk je zelf, neem dan de veiligheid serieus: kies glasparels of korund in plaats van siliciumzand en draag een P3-masker bij het legen van de kast. Waarom dat nodig is legt het Arboportaal over kwartsstof uit.

De tussenweg die vaak wordt vergeten: combineren

De routes sluiten elkaar niet uit, en de meeste doorgewinterde klussers combineren ze. De eigen kast voor het doorlopende kleine werk: beslag, bouten, gereedschap, een enkele velg. Uitbesteden voor het ene grote object dat toch nergens in past. Zo betaal je nooit een professional voor werk dat je zelf in een half uur doet, en sta je ook nooit een weekend buiten te stralen aan een hek.

Die combinatie verandert ook de aanschafkeuze. Wie weet dat het grote werk toch de deur uit gaat, hoeft geen kast te kopen op het grootste denkbare werkstuk en kan een maat kleiner en dus goedkoper kiezen. De kast hoeft alleen het terugkerende werk aan te kunnen.

Veelgemaakte fouten in deze afweging

De grootste fout is de compressor vergeten in de vergelijking. De cabine lijkt spotgoedkoop tegenover een factuur van een straalbedrijf, tot blijkt dat de perslucht het echte prijskaartje is.

Fout twee is de eigen tijd op nul zetten. Een set velgen zelf stralen kost, zeker zonder afzuiging, makkelijk een middag. Voor de een is dat hobby, voor de ander verloren zaterdag. Wees daar eerlijk in.

Fout drie is een unit huren voor werk dat eigenlijk cabinewerk is. De bijkomende kosten van huren stapelen, het grit is na gebruik weg en je tuin ligt vol. Voor losse onderdelen is een kast vrijwel altijd de betere route.

Fout vier is andersom: een cabine kopen voor dat ene grote project dat er nooit in past, en hem daarna verkopen. Meet je werkstuk voordat je kiest, niet erna.

Fout vijf is het transport onderschatten bij uitbesteden. Zware of kwetsbare onderdelen moeten heen en terug, en wie geen aanhanger heeft komt daar soms pas achter als de afspraak al staat. Vraag of het bedrijf haalt en brengt, en wat dat kost, want die post kan het prijsverschil met zelf doen zomaar dichten.

Ervaringen

• Wie uitbesteedt noemt het resultaat, wie zelf doet noemt de vrijheid om elk moment iets te kunnen stralen.
• De verrassing bij huren zit bijna altijd in de bijkomende posten bovenop de daghuur.
• Zelf stralen onder begeleiding bij een bedrijf wordt genoemd als prettige eerste kennismaking.
• Spijtverhalen gaan zelden over de gekozen route en bijna altijd over een te krappe compressor.

chat-emoji Twijfel je nog? Tel je klussen voor de komende twee jaar en reken de eerste uit tegen het gangbare tarief. Dan is de keuze meestal in een minuut gemaakt.

Ook interessant

Kies je voor zelf doen, lees dan eerst de review van de Arebos 90 liter, het instapmodel waar de rekensom hierboven op is gebaseerd.

Verder lezen

De volledige selectie kasten staat in de de toplijst, geordend van klein tafelmodel tot grote cabine met afzuiging, met per model de maat en het luchtverbruik voor zover de fabrikant dat opgeeft.