Zelf kippenvoer malen met een graanmolen: zo doe je dat

Door Ramon van Berkom

Wat zelf malen je oplevert

De eerste winst is de prijs per kilo. Hele granen koop je per zak van 20 of 25 kilo bij een agrarische handel of dierenspeciaalzaak, en dat ligt onder de kiloprijs van kant-en-klaar legmeel. Hoe groter je koppel, hoe eerder het omslagpunt komt.

De tweede winst is controle. Je bepaalt zelf welke granen erin gaan en in welke verhouding, en je ziet met eigen ogen wat er in de emmer valt. Voor wie zijn eigen graan verbouwt of restpartijen van een boer in de buurt afneemt, is dat de doorslaggevende reden. Kennisplatform Levende Have beschrijft per levensfase wat pluimvee nodig heeft, en dat is de basis waar je je eigen mengsel op afstemt.

De derde winst is minder verspilling. Gemalen graan uit eigen voorraad maal je in de hoeveelheid die je die weken opmaakt, zonder halve zakken die maanden blijven staan. Over het beperken van voedselverspilling in huishoudens schrijft Milieu Centraal uitgebreid; dezelfde logica geldt voor de voerkast.

De eerlijke beperking: graan is geen compleet voer

Dit is het punt dat in de meeste verhalen over zelf malen ontbreekt. Een leghen legt in het legseizoen bijna dagelijks een ei, en dat kost haar eiwit en veel calcium. Tarwe en gerst leveren vooral energie in de vorm van zetmeel, en aanzienlijk minder eiwit dan een samengesteld legmeel.

Voer je uitsluitend eigen graan, dan zie je dat na enkele maanden terug. Dunne of broze eierschalen zijn het bekendste signaal, gevolgd door een teruglopende legfrequentie en een doffere verenkleed. Dat is geen argument tegen zelf malen, maar wel tegen zelf malen als volledige vervanging.

Praktische oplossing: houd een basis van compleet legmeel of legkorrel aan en gebruik je zelfgemalen graan als aanvulling, bijvoorbeeld als middagportie of als strooivoer. Zorg daarnaast altijd voor los verkrijgbare schelpen of oesterschelpengrit voor de calcium, en voor maagkiezel. Kippen hebben geen tanden en malen hun voer in de spiermaag met behulp van kleine steentjes, zoals de werking van de spiermaag beschrijft. Zonder grit verwerken ze grof graan slecht.

Welke zeefmaat kies je?

De doorloopmolens die je op bol vindt komen met verwisselbare zeven, meestal in de maten 2, 3, 4 en 5 mm, soms tot 7 mm. Die zeef bepaalt hoe grof het schroot uit de machine komt.

✅ 2 mm voor kuikens en jonge hennen: fijn schroot dat ze zonder moeite opnemen

✅ 3 mm als tussenmaat bij een gemengd koppel

✅ 4 tot 5 mm voor volwassen leghennen: grof geplet graan, goed voor de spiermaag

✅ 5 mm en grover voor grotere dieren zoals kalkoenen of ganzen

✅ Kijk een week aan hoe de dieren eten en pas de grofte aan bij selectief pikken

✅ Maal twee groftes apart in plaats van een compromis-maat te zoeken

Blijft er veel fijn stof onderin de bak liggen, dan maal je te fijn. Blijven er hele of half gebroken korrels achter, dan is de zeef te grof of is het graan te vochtig. In beide gevallen kost een zeefwissel enkele minuten.

Zo pak je het slim aan

Een vaste routine maakt het verschil tussen een molen die wekelijks draait en een molen die na twee maanden in de schuur staat te verstoffen.

• Maal een voorraad voor twee tot vier weken, niet meer. Gemalen graan wordt sneller ranzig dan hele korrels omdat de kiem is opengebroken.
• Bewaar hele granen in een gesloten ton of metalen vat. Muizen en ratten vinden een papieren zak binnen een week.
• Maal buiten of in de schuur en draag gehoorbescherming. Een slagmolen op hoge toeren maakt flink lawaai.
• Zet de emmer op maat onder de uitloop en vul de trechter in twee keer, zodat je niet hoeft te stoppen om te legen.
• Maak de zeef en het mes na elke maalbeurt schoon. Achtergebleven schroot trekt vocht aan en gaat schimmelen.
• Noteer je verhouding. Wie eenmaal een mengsel heeft dat bevalt, wil dat de volgende keer kunnen herhalen.

Wat kost het en wanneer verdient het zich terug?

De molen zelf is de grootste post. Doorloopmolens voor voer zitten grofweg tussen de 75 en 200 euro, afhankelijk van capaciteit en of er een onderstel bij zit. De EBERTH 1100W uit onze review zit in het middensegment daarvan en levert vier zeven en een onderstel mee.

Daarna telt alleen nog het verschil in kiloprijs tussen hele granen en samengesteld voer, plus wat stroom. Reken het voor je eigen situatie uit met de actuele zakprijs bij je leverancier: neem het aantal kilo's dat je per maand vervangt door eigen graan, vermenigvuldig met het prijsverschil per kilo en deel de aanschafprijs van de molen daardoor. Bij een gemiddeld hobbykoppel komt daar doorgaans een terugverdientijd van een of twee seizoenen uit.

Houd er wel rekening mee dat je de basis legmeel blijft kopen. De besparing zit op het deel dat je vervangt, niet op het hele voerbudget. Wie dat vooraf eerlijk inschat, komt achteraf niet bedrogen uit.

Veelgemaakte fouten

De fouten die we het vaakst terugzien kosten geen geld maar wel diergezondheid, en ze zijn allemaal te voorkomen.

• Volledig overstappen op eigen graan zonder eiwit- en calciumaanvulling. Het gaat maanden goed en daarna zie je het aan de schalen.
• Vochtig of vers graan malen. Vrijwel elke fabrikant eist gedroogd graan; vocht blokkeert het maalwerk en het schroot beschimmelt in de emmer.
• Grote hoeveelheden vooruit malen. Een half jaar voorraad klinkt efficient maar levert ranzig en muf voer op.
• Oliehoudende zaden meemalen. Koolzaad, lijnzaad en zonnebloempit vervetten mes en zeef en horen niet in een slagmolen thuis.
• Grit vergeten. Zonder maagkiezel verwerken kippen grof geschroot graan slecht.
• Schimmelig graan toch gebruiken. Muf ruikende of klonterende partijen gaan bij het afval, niet in de voerbak.

Ervaringen

Wat houders terugmelden over zelf malen komt op een paar terugkerende punten neer.

• De zeefkeuze wordt het vaakst genoemd als grootste praktische winst: fijn voor jonge dieren, grof voor leghennen, uit dezelfde machine.
• Kippen eten zichtbaar geinteresseerder van vers gemalen graan dan van voer dat al maanden in een zak zat.
• Wie volledig overstapte op eigen graan komt vrijwel altijd terug op een mengvorm met compleet legmeel als basis.
• Het geluid wordt consequent onderschat. Vrijwel iedereen verplaatst het malen na de eerste keer naar de schuur of het erf.
• De schoonmaakroutine bepaalt de levensduur. Molens die na elke beurt worden geleegd gaan merkbaar langer mee.

💬 Twijfel je over de verhouding of over welke molen bij je koppel past? Stuur ons gerust een bericht via de contactpagina.

Ook interessant

Weet je nog niet welk type molen je nodig hebt? Onze gids over het verschil tussen malen voor meel of voor veevoer legt uit waarom die twee apparaten niet uitwisselbaar zijn.

Verder lezen

Alle leverbare modellen staan met capaciteit, zeefmaten en doelgroep naast elkaar in onze toplijst met de beste elektrische graanmolens. Voor een uitgewerkt praktijkvoorbeeld van een doorloopmolen lees je de EBERTH 1100W review.